# Өөрдин келн: РИМИНХН

Unknown

## ШИН БООЦАН


Тадн өдгә цага хальмг келнд орчулсн «Шин Бооцан» гидг дегтр һартан бәрҗәнәт. Эн дегтриг христианск улс Христосин төрсн 2002 җилин өөн темдглҗәх цагла хальмг келн улст белглҗәнә. Энүг орчулачнр, журналистнр, бичәчнр, редактормуд, номтнр арвн җилдән барт белдв. Бурхна Үгиг төвәр, заяни келәр, учр-утхинь хальмг келнд орчулх төр эклцәснь авн теднә өмн тәвгдсмн. Орчулачнр эврәннь көдлмштән орчулһна төрәр бәәх хамгин сүүлңк дамшлт олзлцхав гиҗ келҗ болҗана.

«Шин Бооцан» хуучн грек келәр бичгдсн дегтрәс хальмг келнд орчулгдв. Өдгә цагт хальмг келәр түрүн болҗ һарчах эн дегтр хальмг келн улсин сойлд, теднә җирһлд цаһан санаһан күртхә.

Әрүн Бичг, эс гихлә Библь – Шин Бооцан (27 дегтр) Хуучн Бооцан (39 дегтр) гидг хойр ик әңгәс бүрдҗ. Цуг делкәд Библиг хамгин икәр әмтн умшцхана. Хуучн Бооцанд Бурхн кү үүдәснә тускар, терүнәннь һарһсн килнцин тускар, күн Бурхнла өшәркснә болн һазр деер Эврәннь ирлһән Бурхн яһҗ белдснә, яһҗ күүнә килнц тәвҗ өгснә, Бийләһән терүг эвцүлснә тускар бичәтә.

Шин Бооцанд тууҗин дегтрмүд, бичгүд болн Апокалипсис гидг дегтр барлата. Тууҗин дегтрмүдт «Сән Зәңг» гидг дөрвн дегтр, «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтр орулгдҗ. «Сән Зәңгд» Деед Эзн Исус Христосин төрснә, терүнә җирһлин номин, үклин болн әмдрлтин тускар бичгдҗ. Эн дегтрмүдиг дөрвн күн бичҗ: Матья, Марк, Лука болн Йохан. Тегәд теднә бичсн дегтрмүд янзарн, Христосин җирһлин ямаран төрд хамгин ик оньган өгчәхәрн йилһрнә. «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтрт Исус Христосиг теңгрт өөдлүлснә тускар, Әрүн Сәкүсн бууҗ ирснә тускар, христианмудын түрүн чонҗс бүрдәснә, Римин орн-нутгин олн зүсн һазрар христианмудын ном тархасна тускар келгдҗәнә.

Шин Бооцанд олн автормудин 21 бичг барлгдҗ. Тедн дунд Павел, Йохан, Пётр, Яков, Йуда эдн йовна. Евреймүдт илгәгдсн бичгин авторин нериг ода чигн күн медхш. Тер бичгүдиг чонҗмудт, эс гихлә нег күүнд нерәдәд бичдг бәәҗ. Терүнд Исус Христосин номин цәәлһвр болҗах христианмудын итклин болн җирһлин тускар бичәд, Христост иткдг улст кергтә селвг өггдҗәнә.

Шин Бооцанд орсн Апокалипсис гидг дегтр әәлдхин дегтр болҗана. Энүнд олмһа келәр күмни иргч үзүлгдҗәнә, цуг делкәд болх цүүгәнә, цуг олн әмтнд иргчдән кех зарһин тускар, эндрк эвтә бәәдлин диг-дара эвдхин болн шин теңгр, шин һазр үүдәлһнә тускар бичәтә бәәнә.

Библин «Шин Бооцан» умшсн улст байр, йөрәл буух гиҗ нәәлҗәнәвидн.

Эн орчулгдсн көдлмшиг Библин негдсн ниицәнмүд «Грек келнә Шин Бооцан» (4-гч һарц 1993 җ.) Эн һарц экн хуучн грек бичгүдәс буулһҗ авгдсмн. Орс Синодалин орчулвр болхла, сүүлңк грек бичгүдәс авгдсмн, тегәд чигн зәрм зәңгүд (шүлгүд) хуучн кезәңк бичгүдт уга. Эн учрар өдгә цагин һарцд зәрм зәңгүд тонь бас уга болна. Эн орсн зәңгүд эн һарцд Шин Бооцана сүл халхд барлата.

Библь орчуллһна Институт


## РИМИНХН

### Христост иткдг Римин улст илгәсн бичг


Эн бичг Римд бәәх чонҗд Павелын ирлһиг белдхин төлә бичгдсмн. Апостол Павел Римд иткдг улс дунд цаг зуур көдлмш кеһәд, дәкәд теднә дөңгәр Испань орх болҗ зуралв. Христианск иткл гисн юмб, терүг эврәннь җирһлд яһҗ олзлхиг цәәлһҗ тер бичв.

Римин иткдг улсла мендләд, теднә төлә зальврсна хөөн Павел бичгиннь һол төринь медүлҗәнә. «Энүг Бурхн эклцәс авн сүл күртл иткләр дамҗад кенә» (1.17). Цааранднь Павел һол төрән делгүһәр медүлнә. Цуг делкә, евреймүд чигн, буру номта улс чигн Бурхна өмн чик седклтә болхар седцхәнә, яһад гихлә, цугтан килнцин үлмәд әдләр бәәнә. Күн болһн Исус Христосар дамҗад Бурхна өмн чик седклтә болна. Тегәд Бурхнла шинәр бәәснәс иштә, Христосла бәәсн ниицәнә шин җирһлин тускар Павел бичҗәнә. Христост иткдг күн Бурхнла эвтә болна. Бурхна Сәкүсн терүг килнцин болн үклин үлмәһәс сулдхна. 5–8 бөлгүдт Павел Бурхна Закан ямаран учр-утх болн иткдг улсин җирһлд Әрүн Сәкүснә күч зүүҗәхин тускар күүндвр кеҗәнә. Цааранднь Бурхна зурад олн әмтн дунд евреймүд болн буру номта улс яһҗ бәәрлснә туск сурврт хәрү өгчәнә. Исусиг бурушалһн Бурхна зуран әңгнь болҗана гиҗ евреймүд тер ашлвр кеҗәнә. Эннь Бурхна цаһан санан Исус Христост бууһад цуг әмтнд күрдгәр тиигҗәнә. Евреймүд Исусиг мөңкинд бурушав гиҗ тер иткҗәхш. Дәкәд Павел христианмудын җирһл ямаран болх зөвтәг бичҗәнә. Терүнәс оньглҗ талдан күүнд яһҗ дурлхин тускар бичҗәнә. Павел иим төрмүд үзүлҗәнә: Бурхнд цергллһн, шаңгин өмн болн талдан иткдг улсин өмн христианмудын күцәх даалһвр, шаҗна төрмүд. Эврәннь бичгән Павел мендән илгәһәд, Бурхиг магтад төгсәҗәнә.


Учр-утхин зура


Нүр үг болн һол төр 1.1–17

Күн болһнд аврлт кергтә 1.18 – 3.20

Бурхна аврлтын хаалһ 3.21 – 4.25

Христосла ниилснд шин җирһл 5.1 – 8.39

Израиль Бурхна зурад 9.1 – 11.36

Христианмудын заң 12.1 – 15.13

Товчлгч үг болн эврә йөрәл 15.14 – 16.27


### 1


Мендллһн


1Исус Христосин зарц болн апостол болтха гиҗ дуудгдсн Павелас. Бурхн намаг Сән Зәңг тархатха гиһәд шүүҗ авв. 2Бурхн кезәнә Сән Зәңг өгх болад әәлдәчнрәр дамҗулад үг өглә. Әәлдәчнр энүнә тускар Әрүн Бичгт бичлә. 3-4Сән Зәңгд Бурхна Көвүн мана Деед Эзн Исус Христосин тускар келгдҗәнә. Күүнә заң-бәрцин тускар келхлә, төрсн үүдәлтәрн Тер Давидин хөөт үй бәәҗ. Бурхна заң-бәрцин тускар келхлә, Бурхн Христосиг үкләс әмдрүлхләрн Эврәннь Көвүн болҗахиг күчтәһәр үзүлв. 5Бурхн Христосар дамҗад намаг апостол болтха гиҗ, шишлң билг өгв. Учрнь иим: Терүнә нернә төлә цуг келн улсиг иткдг болн соңсхврта кетхә гив. 6Исус Христосар дуудгдсн Римд бәәх тадн бас теднә тоод орҗанат. 7Тиигәд Бурхна дурта Римд бәәх улс болн Терүнә улс болхар дуудгдсн цуг таднд эн бичг бичҗәнәв. Бурхн мана Эцк болн Деед Эзн Исус Христос таднд хәәрлт болн төвкнүн бәәдл өгтхә.


Ханлтын зальврлһн


8Хамгин түрүнд, би цуг таднаннь төлә мини Бурхнд Исус Христосар дамҗулад ханлт өргҗәнәв. Яһад гихлә, тадна итклин тускар делкәд соңсгдҗана. 9Зальврхларн кезә чигн би тадна тускар ухалдгиг Бурхн герч. Би Бурхна Көвүнә тускар Сән Зәңг тархахларн, әрүн зүркнәсн Бурхнд церглҗәнәв. 10Таднд күрх арһ нанд Бурхна таалар учртха гиҗ би зальврҗанав. 11Би тадниг йир икәр үзхәр седләв. Тадниг батлхин төлә Бурхна билгәр хувалцхар седләв. 12Би таднд, тадн нанд хамцу иткләрн урмд өгх гиҗ санҗанав. 13Ахнр-дүүнр, би кесг дәкҗ тадн тал одхар седхлә, мел нег юмн ода күртл сад-боомтг болад бәәсиг тадн медтхә гиҗәнәв. Буру номта әмтиг итклд орулснла әдләр би тадн дунд тиим көдлмш кех санатав. 14Би цугтаднь өгцтәв: делгрсн сойлта улст болн зерлг улст, сурһульта болн сурһуль уга улст. 15Тиигәд би Римд бәәх таднд Сән Зәңг цәәлһхдән белмб.


Сән Зәңгин күчн


16Би Сән Зәңгәс ичҗәхшв. Энтн иткдг улсиг цугтаһинь аврхин төлә бәәх Бурхна күчн. Хамгин түрүнд Сән Зәңг евреймүдиг, дарунь буру номта улсиг аврна. 17Бурхн яһҗ күүг чик седклтә кедгиг Сән Зәңг үзүлҗәнә. Энүг эклцәс авн сүл күртл Бурхн иткләр дамҗад кенә. Энүнә тускар: «Иткләр дамҗад чик седклтә болсн күн җирһх» гиҗ бичәтә. 18-19Күүнә зарһ яһҗ кехән Бурхн үзүлв. Цуг кесн килнцәрнь болн му йовдл һарһсарнь Бурхн әмтиг засглх. Учрнь: Бурхна туск медрл теднд ил, яһад гихлә, Бурхн эн медрл теднд секв. Зуг тедн хар саната йовдл һарһхларн, талдан улс үнниг бичә медтхә гиҗ бәрнә. 20Делкә үүдснәс авн Бурхна үзгддго бәәдл, Терүнә мөңк күчн болн заң-бәрц үүдәлтәрнь хәләхлә медгднә. Тиигәд әмтнд бийән харсхин төлә келдг үг уга. 21Бурхиг тедн медсн бийнь Бурхн гиҗ туурулсн уга, Терүнд ханлтан өргсн уга. Теднә ухань хоосн. Теднә ухан тату, толһань хар санаһар дүүрв. 22Тиим улс бийән цецнд тоолҗана, болв йирдән һәргтә болҗ һарв. 23Үкл уга Бурхнд мөргхин ормд тедн үкдг күүнә, шовудын, мал-аһрусна, мөлкдгүдин бәәдлтә кегдлмүдт шүтнә. 24Тиигәд зүркнә килнцтә седвәр тедниг һарһтха гиҗ Бурхн бәрүлв. Нег-негнләһән тедн ичртә йовдл һарһдг болв. 25Иим улс Бурхна туск үнниг худлас сольв. Үүдәчд биш үүдәврт тедн шүтәд церглдг болв. Олн әмтн Үүдәчиг мөңк туурултха. Тиигтхә! 26Иигәд Бурхн тедниг бийсиннь ичртә бахмҗднь бәрүлв. Күүкд улс чигн хоорндан бузртаһар холвата болв. 27Залус бас күүкд улсла биш нег-негнләһән зута юм һарһҗ ниилцхәв. Тедн эндү йовдл һарһсндан авх йоста засквр авцхав. 28Әмтн Бурхна туск медрлиг ухандан эс бәрсәр Бурхн тедниг ичр уга сананднь бәрүлв. Тиигәд тедн ичр уга йовдлмуд һарһна. 29Тедн үнн биш юмар дүүрв: хар санан, ховдгллһн, нег-негндән му йовдл үзүллһн, үлү үзлһн, аллһн, цүүгән, худл келлһн болн өшән, хов зөөлһн. 30Әмтн нег-негән му келнә, Бурхна өшәтнр караг, бийрхг, яһҗ хар саната йовдл һарһхиг ухална, эцк-экән соңсхш. 31Әмтн ичр уга, келсән күцәхш, дурн, хәәрлт уга. 32Бурхна заканд юуна тускар бичәтәг тедн меднә. Тиим йовдл һарһҗах улс үкх йоста, гиҗ терүнд бичәтә. Тер бийнь тедн тиим йовдл цаарандан һарһна. Дәкәд тиим йовдл һарһдг улсла тедн зөвшәрнә.


### 2


Бурхна чик зарһ


1Тер төләд талдан күүнә зарһ кехләрн, чамд бийән харсхин төлә келдг үг уга. Яһад гихлә, талдан улсин зарһ кехләрн, чи теднлә әдл йовдл һарһҗанач. Терүгәрн чи бийән засглҗанач. 2Болв иим йовдл һарһҗах улсиг Бурхн чикәр засглҗана. Терүгинь бидн меднәвидн. 3Тиигәд чи иим йовдл һарһсн улсин зарһ кеһәд, эврән терүнлә әдл йовдл һарһҗанач. Бурхна зарһас чи алдрҗ һархар седҗәдг болвзач? 4Бурхна кемҗән уга цаһан санаг, Терүнә тесвриг чи һазалҗанчи? Бурхн чамаг ода күртл засгллго бәәнә. Бурхн цаһан санатаг чи меднәлмч. Тер чини килнцтә җирһличнь хайулҗана. 5Чи бөдүн күзүһән үзүләд, эн килнцтә җирһлән хайхар седҗәхшич. Тиигәд Бурхн эврәннь ууран һарһх болн чик зарһ кех өдр чи эврәннь засган улм икдүлҗәнәч. 6Тер өдр Бурхн күн болһниг күцәсн кергәрнь ашлх. 7Зәрм улс сән кергән цаарандан һарһад, Бурхнас туурмҗ, күндллһ болн мөңк җирһл хәәҗәнә. Бурхн теднд мөңк җирһл өгх. 8Эврә сә хәәдг зәрм улс үнниг һолад, хар саната йовдлмуд цаарандан һарһҗана. Бурхн цухлан үзүләд тедниг засглх. 9Хар саната йовдл һарһҗах күн болһн – түрүләд евреймүд, дәкәд буру номта улс – зовлңла болн өвдкүрлә харһх. 10Сән йовдл һарһҗах күн болһн – түрүләд евреймүд, дәкәд буру номта улс – Бурхнас туурмҗ, күндллһ болн эв авх. 11Бурхн зарһ кехләрн, кенинь чигн татшго. 12Мошен закан угаһар буру номта улс килнц һарһна. Тедн закан угаһар үкх. Евреймүдт закан бәәнә. Тедн килнц һарһна. Тиигәд закаһар зарһла харһх. 13Закаг соңсдг күүг биш, терүг күцәдг күүг Бурхн чик седклтәд тоолна. 14Буру номта улст Мошен закан уга. Болв тедн закана неквр төрхәрә бәәдг седвәрәр күцәхләрн, закан уга бийнь эврән закан болна. 15Энүгәрн тедн закана неквр теднә зүркнд бичәтә бәәнә гисиг медүлҗәнә. Теднә зүркн энүг үнн болсинь герчлҗәнә. Яһад гихлә, теднә ухан-седвәр зәрмдән теднд зөв өгнә, зәрмдән гемшәнә. 16Бурхн Христос Исусар дамҗулад, әмтнә цуг нуувч ухан-седвәрин зарһ кех. Эн тоот мини цәәлһҗәх Сән Зәңглә ирлцҗәнә.


Евреймүд болн закан


17Чи заканд нәәләд, Бурхарн бардмнад, бийән еврейв гиҗ нерәддг болхич. 18Чи Бурхна таал меднәч, заканас дассн учрас чикинь йилһҗ чадхич. 19Чи бийән сохр улсин көтлврчд болн харңһуд бәәдг улсин герлд тоолҗанач, эргү улсин сурһмҗлач болн баһчудын багшв гиҗәнәч. 20Заканд бәәх цуг медрлиг болн үнниг чи эврәһән гиҗ тоолҗанач. 21Чи талдан улс сурһнач, яһад бийән эс сурһнач? Чи хулха бичә ке гиҗ цәәлһнәч, эврән хулхалдвчи? 22Залу гергн хойрин хоорндк иткл бичә эвдтн гиҗ сурһнач, эврән тиигдвчи? Чи һар кегдлмүдәс җигшнәч, эврән болхла буру номта улсин сүмәс хулхалдвчи? 23Чамд закан бәәсәр бардмннач, болв терүнә неквр эвдәд, Бурхиг чи һутаҗахшвчи? 24Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Таднас көлтә Бурхна тускар буру номта улс му келҗәнә». 25Кемр зака күцәхлә, чини керчлһн туста болна. Болв кемр чи зака эвдҗәхлә, керчлһн тус уга. 26Кемр керчгдәд уга буру номта күн зака күцәхлә, керчгдсн болҗ тоолгдшгой? 27Чамаг керчгдәд уга зака күцәҗәх күн засглх. Яһад гихлә, чамд бичгдсн закан болн керчлһн бәәсн бийнь чи зака эвдҗәнәч. 28Зүс зүркәрн еврей болв чигн йосн еврей биш. Йосн керчлһн цогц-махмудт кегдсн керчлһн биш. 29Йосн еврей ухан-санаһарн еврей болҗана. Эс гихлә, тиим еврей седкләрн керчгдсн күн болҗана. Бичәтә закан биш Бурхна Сәкүсн тиим күүнә уха-санаһинь еврей кенә. Тиим күүнд әмтнәс биш Бурхнас буульмҗ ирнә.


### 3


1Тиигәд еврей болсн юуһарн деерв, керчлһнәс ямаран тус болҗахмб? 2Альк халхарн чигн ик туста. Хамгин түрүнд Бурхн евреймүдт эврәннь үг иткҗ өглә. 3Кемр ода теднә зәрмнь Бурхнд итклтә эс болхла, терүнәс көлтә Бурхн бас тиим болхий? 4Мел уга. Күн болһн худлч болв чигн Бурхн итклтә. Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Тана үг үнн, Та эврәннь зарһдан диилвр бәрхит». 5Тадн му йовдл һарһҗаснас көлтә әмтн тодрхаһар Бурхна чикәр кеҗәсиг үзхий? Бидн ю келхвидн? Мадниг засглхларн Бурхн чикәр кеҗәнү? (Эн сурвр би әмтнә хәләцәр тәвҗәнәв.) 6Э-э, кеҗәнә. Кемр Бурхн тиим чик эс болхла, яһҗ Тер делкән зарһ кех бәәсмб? 7Кемр мини һарһҗах буру Бурхна туурмҗиг улм өскҗәхлә, яһад намаг килнцтә күн гиҗ засглхмб? 8Тиигхлә яһад иигҗ эс келҗәхмб? Бурхна туурмҗиг улм өскхин төлә му йовдл һарһхмн. Зәрм улс нам тиигҗ келҗәнә гиһәд хов зөөв. Бурхн тиим улсиг засглхла чик болх. 9Тиигхлә ю келхмб? Бидн, евреймүд, буру номта улсас деер болҗахмб? Мел уга! Евреймүд болн буру номта улс – цугтан әдләр килнцин үлмәд бәәхиг урднь үзүлләв. 10Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Нег чигн чик седклтә күн уга, нег чигн! 11Нег чигн меддг күн уга. Бурхиг хәәҗәх нег чигн күн уга. 12Цугтан Бурхнас эргәд холдв, цугтан тус уга болв. Сән йовдл һарһҗах күн уга. Мел уга. 13Теднә хоолнь секәтә үкәрин бәәдлтә. Келнь худл келнә, урл деернь хорта моһан хорн бәәнә. 14Теднә келсн үгмүдәс зуг харал болн һундл соңсгдна. 15Тедн оньдин алхдан белн. 16Йовсн һазртан тедн мел эвдрл болн зовлң авч ирнә. 17Төвкнүн бәәдл тедн медсмн уга. 18Ухан-санаһарн Бурхиг күндлхш». 19Заканд бичгдсн тоот закана неквр күцәх йоста күүнә төр болҗахиг бидн меднәвидн. Тер учр деерәс әмтнд бийән харсхин төлә үгән уга болад, делкә кевтән Бурхна өмн бурута болҗахиг үзх. 20Закана неквр күцәсәрн нег чигн күн Бурхна өмн чик седклтә болшго. Һарһсн килнциг закан күүнд медүлҗәнә.


Бурхн яһҗ күүг чик седклтәд тоолдв


21Бурхн күүг яһҗ чик седклтә болхиг ода медүлҗәнә. Эн йовдл заканла холвата биш. Зуг энүнә тускар закан болн әәлдәчнр лавлҗана. 22Исус Христост итксәр дамҗад, Бурхн әмтиг чик седклтә кенә. Христост итксн улсиг цугтаһинь Бурхн тиигнә. Яһад гихлә, йилһл уга. 23Әмтн цугтан килнц һарһв, цугтан Бурхна туурмҗас салцхав. 24Әмтиг сулдхх Исус Христосар дамҗулад тедн Бурхна хәәрлтәр чик седклтә болв. Бурхна хәәрлт теднд белг болҗана. 25-26Христост итксәр әмтнә килнциг тәвүлхин төлә Бурхн Терүг шиидв. Христосин үкләс иштә Бурхн әмтнә килнц тәвнә. Бийинь үннч болҗахан үзүлхин төлә Бурхн Христосиг шиидв. Урднь Бурхн тесвртә билә, әмтнә килнцд оньган өгчәсмн уга. Болв Бурхн үнән үзүлхин төлә ода әмтнә килнц тәвнә. Бийнь үннч болҗахан болн Христост иткдг күн болһниг чик седклтә кеҗәхән Бурхн үзүлнә. 27Юуһарн бидн ода бардмнхмб? Юуһар биш. Яһад бидн эс бардмнҗ чадхмб? Бурхн мадниг зака күцәлһәр биш һанцхн иткләр чик седклтә кеҗәнә. 28Бурхн күүг закана неквр күцәҗ биш, зуг иткләр дамҗад чик седклтә кедгиг бидн зөвшәрҗәнәвидн. 29Бурхн һанцхн евреймүдин Бурхмби? Тер бас буру номта улсин Бурхн биший? Э, буру номта улсин Бурхн бас болҗана. 30Бурхн һанцхн болдмн. Евреймүдиг тер итклин улар чик седклтәд тоолна, буру номта улсиг иткләр дамҗад тиигнә. 31Болв бидн иткләрн закаг уга кеҗәнү? Уга, мел уга. Бидн закаг батлҗанавидн.


### 4


Абрахамин туск үлгүр


1Мана өвк Абрахамин тускар бидн ю келхмб? Терүнә дамшлтнь ямарамб? 2Кемр Абрахам эврәннь кесн-күцәсәрн Бурхна өмн чик седклтә болхла, тер бийәрн бардмнҗ чадх билә. Зуг эн тоотс Бурхна өмн болшго. 3Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Абрахам Бурхнд иткәд, Бурхн терүг чик седклтәд тоолв». 4Кемр көдлмштән җалв авхла, тернь белг биш, олсн мөңгнь болҗана. 5Килнцтә улсиг чик седклтәд тоолдг Бурхнд иткдг күн кесн кергәрн биш, иткләрн чик седклтәд тоолгдна. 6Кесн-күцәсинь тоод авлго, чик седклтәд тоолгдҗах күүнә авчах буйн кишгин тускар Давид бас тиигҗ келҗәнә. « 7Зака эвдсинь тәвҗ өггдсн болн килнцинь тәвҗ өггдсн күн буйн кишгтә. 8Һарһсн килнцинь Деед Эзн эс тоолҗахла, тер күн буйн кишгтә». 9Давидин келсн буйн кишг зуг керчүлсн улсин болҗахмб? Уга. Энтн эс керчүлсн улсин бас болҗана. Абрахамиг иткләр дамҗад Бурхн чик седклтәд тоолв гиҗ бидн келнәвидн. 10Бурхн Абрахамиг чик седклтәд кезә тоолв? Эннь керчүлхәс өмн, эс гихлә хөөннь болсмб? Хөөннь биш, керчүлһнә өмн тоолв! 11Абрахам хөөннь керчүлгдлә. Керчүлгдәд уга цагт иткләр дамҗад Абрахамиг Бурхн чик седклтәд тоолв гисн темдг эн керчлһн болв. Тегәд эс керчүлгдв чигн Бурхнд иткдг болн Бурхн чик седклтәд тоолсн цуг улсин эцк Абрахам болҗана. 12Тиигәд Абрахам эс керчүлсн улсин эцкнь болҗана. Иим улс Бурхнд иткнә. Тедниг эс керчүлгдсн бийнь Бурхн тедниг чик седклтәд тоолна.


Абрахамд Бурхна өгсн үг


13Абрахам болн терүнә хөөт үйнр делкә эзлх гиҗ Бурхн үгән өглә. Абрахам зака күцәсәр биш иткәд чик седклтәд тоолгдсар Бурхн терүнд үг өгсмн. 14Кемр Бурхн закаһар бәәдг улст үг өгсмн болхла, тиигхлә иткл мел чинр уга болх билә, Бурхна өгсн үг чигн чинр уга болх бәәсмн. 15Закаг Бурхна зарһ көдлгнә, закан уга болхла, закана эвдлһн уга болх билә. 16Тиигәд итклин ул деер үг өггдсн учрас Абрахамин хөөт үйнрт цугтаднь Бурхна өгсн белг болҗана. Абрахамин зака күцәх хөөт үйнрт өгсн үг һанцхн теднә биш, зуг Абрахамла әдл иткдг улст бас өггдлә. Яһад гихлә, Абрахам Бурхна өмн цугтаннь эцк. 17Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Би чамаг олн келн-улсин эцкд шиидв». Абрахам Бурхнд итклә. Бурхн үксн улсиг әмдрүлнә, үзгдәд угань үзгдтхә гиҗ закна. 18Мел нәәлвр уга цагт Абрахам нәәлвртәһәр иткв. Тер учрар Абрахам олн келн улсин эцк болв. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Чини хөөт-үйнр тиим йир олн болх». 19Абрахам зу шаху наста билә. Эврән тер цогц-махмудыннь җирһлин чидл хәрсинь медә бәәсн бийнь Сарра бас күүкд һарһхдан дегд көгшн болв чигн Абрахамин иткл баһрсмн уга. 20Абрахам Бурхна өгсн үгд цаарандан иткв. Тер маһдлсн уга. Абрахамин иткл күч өгәд, Бурхиг тер туурулв. 21Бурхн өгсн үгән күцәҗ чадх чидлтә гиҗ тер йир икәр иткв. 22Тиигәд Бурхн Абрахамиг терүнә иткләр дамҗад чик седклтәд тоолв. 23-24«Чик седклтәд тоолв» гиҗ бичгдсн үгмүд һанцхн Абрахамд келгдҗәхш, маднд чигн келгдҗәнә. Бидн бас чик седклтәд тоолгдхвидн. Яһад гихлә, мана Деед Эзн Исус Христосиг әмдрүлсн Бурхнд иткҗәнәвидн. 25Мана килнцәс көлтә Исус Христос үкллә харһв, мадниг чик седклтә кехин төлә тер әмдрв.


### 5


Иткл байр үүдәҗәнә


1Тиигәд иткләр бидн чик седклтәд тоолгдад, мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗад Бурхнла эвтәһәр бәәнәвидн. 2Исус Христосар дамҗад бидн иткәд, Бурхна хәәрлтд күрвидн. Ода бидн тер хәәрлтәр бәәнәвидн. Бидн Бурхна туурмҗиг авх улс болад нәәләд байрлҗанавидн. 3Мана байр зуг иим биш. Бидн зовлң эдлҗәсндән байрлҗанавидн. Зовлң маднд тесвр өскдгиг меднәвидн. 4Мадниг тесвртәһәр бәәдг дасҗахиг Бурхн лавлҗана. Бурхн мадниг лавлсн учрар бидн нәәлҗәнәвидн. 5Нәәлвр мадниг ичәҗәхш. Яһад гихлә, Бурхн мана зүркиг Бурхнас авсн Әрүн Сәкүсәр дамҗад дурар дүүргв. 6Мадниг бас күч уга улс болҗахт, Бурхна темдглсн цагла Христос килнцтә улсин төлә үклә. 7Чик седклтә күүнә төлә үкхд күчр. Сән күүнә төлә үкх белн күн олдад чигн бәәх. 8Болв Бурхн маднд йир дуртаһан үзүлв. Мадниг бас килнцтә бәәхит Христос мана төлә үкҗ. 9Христос цусан мана төлә асхнас иштә ода бидн чик седклтә болвидн. Түүнәс даву Христос мадниг Бурхна цухлас аврх. 10Урднь бидн Бурхна дәәсн биләвидн. Ода Энүнлә Көвүнәннь үкләр эвцлдвидн. Терүнәс даву эвцлдәд бидн Христосин җирһләр аврлтд күрхвидн. 11Болв эннь цугтан биш. Мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗулад Бурхнла эвцлт авсндан бидн Бурхндан нииләд байрта бәәнәвидн.


Аадм болн Христос


12Нег күүһәр дамҗад делкәд килнц ирв, килнц үкл авч ирв. Аштнь үкл цуг әмтст күртв. 13Зака һарһтл делкәд килнц бәәсмн. Болв закан угад килнц – килнц болҗ тоолгдхш. 14Зуг Аадмин цагас Мошен цаг күртл әмтн цугтан үкх зөвтә бәәсмн. Нам Аадмла әдл Бурхна заквр эс эвдсмн бийнь әмтн үкх зөвтә билә. Аадм делкәд ирх күүнә дүр болҗ бәәсмн. 15Аадмин килнц Бурхна цаһан санана белгәс йилһрнә. Яһад гихлә, һанцхн күн буру йовдл һарһснас көлтә олн улс үксмн. Болв терүнәс даву талдан күн – Исус Христос Бурхна белгәр дамҗад олна килнциг тәвҗ өгв. 16Һанцхн күүнә килнц Бурхна белгәс йилһрнә. Аадмиг килнц һарһхла, Бурхн терүг бурута гив. Болв олн улс килнц һарһхла, Бурхн теднд цаһан санаһан күргәд, буру уга гив. 17Үнндән болхла, нег күүнә килнцәс көлтә цугтан үкх зөвтә бәәсмн. Болв һанцхн күн Исус Христос күцәҗ чадснь өмнкәс үлү болҗана. Бурхна элвг хәәрлт болн чик седклтә болх белг авсн улс җирһлд Исус Христосар дамҗулад залх. 18Тиигәд негхн килнц цугтаһинь бурушав. Тедү мет нег үнн йовдл цугтаһинь чик седклтә кеһәд, җирһл өгнә. 19Һанцхн күүнә соңсхвр уга йовдлас көлтә әмтнә ик зунь килнцтә болв. Тиигҗ соңсхврта негхн күүнә йовдлар олн улс чик седклтә болх. 20Закан му йовдлмуд делгрүлхин төлә күчәр орулгдв. Болв килнц өссн һазрт Бурхна хәәрлт бас өснә. 21Юңгад гихлә, килнц әмтиг үкләр дамҗад залсн әдләр тиигҗ Бурхна хәәрлт зална. Мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗад Бурхна хәәрлт мадниг мөңк җирһлүр көтлҗ йовна.


### 6


Христост иткдг күүнә җирһл


1Тиигәд бидн ю келхмб? Бидн Бурхна цаһан сана өскхәр цаарандан килнц һарһад бәәхмб? 2Төрүц тиигхмн биш. Килнцтә җирһләс үкҗ салсн мет бидн бәәнәвидн. Бидн яһҗ цаарандан килнц һарһхмби? 3Бидн уснд кирслгдхләрн, Исус Христосла нииләд ни-негн болвидн. Уснд кирслгдхләрн бидн Терүнлә хамдан үксн болвидн. Терүг тадн медвт? 4Уснд кирслгдхләрн бидн Терүнлә хамдан үксн болвидн, терүнлә хамдан оршагдвидн. Тиигәд Христос үкснә хөөн Эцкин туурмҗин күчәр әмдрүлгдснлә әдләр бидн бас шин җирһләр бәәҗәнәвидн. 5Кемр бидн Терүнлә үкәд ниилсн болхла, Терүнлә әдл әмдрхвидн. 6Мана хуучн җирһл Исусла хамдан кирс деер үкҗ уга болв. Тиигәд килнцтә цогц-махмудын йосн хольврад, бидн дәкҗ килнцин мухла болшговидн. 7Яһад гихлә, үксн күн килнцәс сулдхгдна. 8Кемр бидн Христосла үксн болхла Терүнлә хамдан җирһхвидн гиҗ иткҗәнәвидн. 9Үкләс әмдрәд, Христос дәкҗ үкшгог бидн меднәвидн: үкл Терүг авлҗ чаддмн биш. 10Христос үксн учрас килнц Терүг мел авлҗ чадшго юмн. Ода Христос Бурхнла үүрләд бәәнә. 11Тадн ода бийән килнцтә җирһләс үкҗ салснд тоолх зөвтәт. Бийән Исус Христосар дамҗулад, Бурхнла үүрләд бәәҗәхән тадн тоолх зөвтәт. 12Цогциннь седвәр дахҗ дөңндгоһар тана күүрх цогц-махмуд килнц бичә залтха! 13Му күслиг күцәхин төлә цогц-махмудыннь мөчмүдиг килнцд бичә бәрүлтн. Терүнә ормд тадниг олзлхд Бурхнд зөв өгтн. Тадн үкләс әмдрҗ ирвшт. Эврәннь цогцин мөчмүдиг чик йовдл һарһхин төлә Бурхнд өгтн. 14Таниг килнц бичә эзлтхә. Яһад гихлә, тадн закана үлмәд биш, зуг Бурхна хәәрлтин үлмәд бәәнәт.


Чик седклтә зарцнр


15Тиигхлә юн болҗахмб? Ода бидн закана үлмәд биш, Бурхна хәәрлтин үлмәд бәәсн учрар килнц һарһҗахмби? Төрүц уга. 16Тадн бийәрн талдан улсин ялч болхларн, йосндан тер эздүдин мухла болнат. Тедниг соңснат. Тадн эс гихлә, килнцин мухла болад үкнәт, эс гихлә, Бурхиг соңсдг мухла болнат. Тегәд Бурхн тадниг чик седклтә кенә. 17Тадн килнцин мухла болсн бийнь өггдсн номин үнниг халун зүркәрн дахвт. Бурхн тууртха! 18Килнцәс тадн сулдхгдад, чик седклтә җирһлин мухла болвт. 19Тадниг медтхә гиһәд, би энүнә тускар амр үгәр келҗәнәв. Урднь хар саната күсл күцәхин төлә тадн бийән кевтнь бузр болн му йовдлын ялч келәт. Ода тадн әрүн керг кевтнь күцәхин төлә чик седклтә җирһлин ялч болтн. 20Килнцин ялч болҗасн цагт тадн чик седклтә җирһләс сул йовлат. 21Энүнә ашт тадн ю аввт? Ода тадн кеснәсн ичнәт, олз мел авсн угат. Кесн йовдлмудын ашнь үкл болв. 22Ода тадн килнцәс сулдхгдад, Бурхна мухла болвт. Бурхнд кевтнь нерәдсн җирһл аввт. Эн җирһлин ашнь мөңк җирһл. 23Килнцин ашнь үкл болҗана, Бурхна белг – мана Деед Эзн Исус Христосла хамдан бәәх мөңк җирһл болҗана.


### 7


Заканас сул бәәлһн


1Ахнр-дүүнр, әмд бәәх күүг кезә чигн Закан залдгиг тадн меддговт? Би Зака меддг улст келҗәнәв. 2Күүкд күн эврәннь залутаһан терүг үктл закаһар холвата бәәнә. Кемр залунь үкхлә, тер гер-мал болҗ бәәсн даалһврас сулдна. 3Залуһан әмд деер күүкд күн талдан залула бәәхлә, тер күүкд күн аля нертә болҗана. Кемр залунь өңгрсмн болхла, тиигхлә тер заканас сулдад, талдан залуд одхла, аля нертә гиҗ терүг келҗ болшго. 4Түүшң, ахнр-дүүнр, таднла бас тиим юмн учрҗана. Тадн Заканас сулдхгдвт, яһад гихлә, тадн Исус Христосин цогц-махмудын әңгнь болҗанат. Ода тадн үкәд әмдрсн Христосин улс болҗанат, тиигәд Бурхнд цергләд сән йовдл һарһхит. 5Бидн эврәннь дурарн бәәсн цагт закаһар сергәгдҗәх килнцтә седвәр цогцд көндрв. Эн седвәрин ашнь үкл болҗана. 6Ода бидн мадниг бәрҗәсн заканас сулдвидн. Яһад гихлә, закана тускар келхлә, тадн үкҗ одлат. Тиигәд бидн хуучн кевәр бичәтә закаһар дамҗад Бурхнд церглҗәхшвидн. Бидн шин кевәр Сәкүсәр дамҗулад Бурхнд церглҗәнәвидн.


Закан болн килнц


7Тиигәд ю келхмб? Закан килнцтә болҗахмби? Мел уга. Болв закан уга болсн болхла, килнц юн бәәсинь би медшго биләв. Закан «Күүнә юмнд бичә седклән тәв», – гиҗ эс келсмн болхла, седвәр гисиг медшго биләв. 8Закана заавр олзлад, мини дотр килнц зүсн-зүүл седвәр үүдәв. Болв закан угаһар килнц үксн юмн. 9-10Урднь би закан угаһар бәәләв. Болв закана заавр ирхлә, килнц әмдрв, би болхла үкҗ одв. Тиигәд закана заавр җирһл өгх йоста бәәсмн, терүнә ормд үкл авч ирв. 11Закана заавриг олзлад, килнц намаг мекләд алв. 12Закан әрүн, заавр бас әрүн, чик, сән. 13Эн сән заавр нанд үкл авч ирвү? Уга! Килнц тиигв. Килнц сән заавриг олзлад, нанд үкл авч ирв. Тиигәд килнцин учр-утхнь медүлгдв. Зааврар дамҗад, килнц улм килнцтәһән үзүлҗәнә. 14Закан Бурхнас һардгиг бидн меднәвидн. Би үкх күн болад, килнцин ялчд хулдгдв. 15Би ю кеҗәхән эврән медҗәхшв. Кехәр седсән би кеҗәхшв, терүнә ормд дурго юман кенәв. 16Кемр би дурн уга юман кехлә, терүгәрн закан цаһан саната гиҗ зөвшлҗәнәв. 17Тер учрар энүг би эврән кеҗәхшв, мини дотр бәәх килнц кеҗәнә. 18Бийдм, мини килнцтә бәәдлд сән юмн уга, яһад гихлә, би цаһан саната йовдл һарһхар седнәв, болв кеҗ чадхшв. 19Би кехәр седсн сән юман кеҗәхшв. Болв эс кехәр седсн му йовдл һарһад бәәнәв. 20Кемр би дурго юман кеҗәхлә, тертн би бишв, мини дотр бәәх килнц кеҗәнә. 21Энд иим закан бәәхиг би меднәв: кемр би сән йовдл һарһхар седхлә, нанд негхн арһ бәәнә – хар сана һарһх. 22-23Дотран би Бурхна зака тавлҗанав, болв мини цогц дотр талдан закан көдлнә. Эн закан мини уханла дәәлднә, намаг килнцин закана бәрәнд орулна. Килнцин закан мини цогц-махмудыг авлад көдлнә. 24О, ямаран кишг уга күн бәәҗв би! Кен намаг эн үкх цогцас сулдххмби? 25Мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗад, би Бурхнд ханлтан өргҗәнәв. Тиигәд би эврәннь ухаһар Бурхна заканд церглҗәнәв, цогциннь бәәдләрн болхла, би килнцин заканд церглҗәнәв.


### 8


Йосн җирһл


1Исус Христосла ниилсн улсиг кен чигн засглшго. 2Яһад гихлә, Әрүн Сәкүснә закан таниг килнцин болн үклин заканас сулдхв. Эн Әрүн Сәкүснә закан Исус Христосла нииләд бәәх танд җирһл өгнә. 3Тана килнцтә бәәдләс көлтә закан эс кеҗ чадсиг Бурхн кев. Эврәннь Көвүһән илгәһәд, Бурхн әмтнә килнциг бурушав. Тер Көвүнь күүнлә әдл цогц-махмудта болад, килнциг уга кехәр ирв. 4Бидн килнцтә бәәдләрн биш Әрүн Сәкүснә таалар бәәсәрн закана йоста неквр күцәдгәр Бурхн тиим йовдл һарв. 5Килнцтә бәәдләр бәәҗәх улс цогцин седвәрин тускар ухална, Әрүн Сәкүснә таалар бәәҗәх улс Әрүн Сәкүснә таалын тускар ухална. 6Цогцин седвәрин тускар ухалҗах күн үклд күрх, Әрүн Сәкүснә таалын тускар ухалҗах күн җирһлд күрәд төвкнүн бәәх. 7Цогцин седвәрин тускар ухалҗах күн Бурхна дәәсн. Яһад гихлә, тернь Бурхна зака күцәхш, йосндан күцәҗ чадхш. 8Цогцин седвәрәр бәәдг күн Бурхнд таасгддгар кеҗ чадшго. 9Кемр Әрүн Сәкүсн тадн дотр бәәхлә, тадн цогцин седвәрәр биш Әрүн Сәкүснә таалар бәәнәт. Христосин Сәкүсн уга күн Христосин биш болҗана. 10Кемр Христос таднла нииләд бәәхлә, тадна цогц килнцәс көлтә үкв чигн Әрүн Сәкүсн таднд җирһл болҗана. Яһад гихлә, тадн Бурхна өмн чик седклтә болвт. 11Кемр тадна дотр Исусиг үкләс әмдрүлсн Бурхна Сәкүсн бүүрлҗ бәәхлә, Христосиг әмдрүлсн Бурхн дотртн бәәҗәх Сәкүсәрн тадна цогциг әмдрүлх. 12Тиигәд бидн, ахнр-дүүнр, цогциннь седвәрәр бәәшго болҗанавидн. 13Кемр цогц-махмудыннь седвәрәр бәәхлә, тадн үкхит. Зуг кемр килнцтә йовдлмуд Әрүн Сәкүсәр уга кехлә, цаарандан җирһәд бәәхит. 14Бурхна Сәкүс дахҗ йовх улс Бурхна үрдүд болҗана. 15Бурхнас авсн Сәкүсн таднар ялч кеҗәхш, тадниг әәлһҗәхш. Болв Әрүн Сәкүсн таднар Бурхна үрдүд кеҗәнә. Әрүн Сәкүснә күчәр бидн Бурхиг дуудҗанавидн: «Аав, Эцкм!» 16Мадниг Бурхна үрдүд гиҗ Бурхна Сәкүсн болн мана седкл герчлҗәнә. 17Кемр бидн Бурхна үрдүд болхла Терүнә улсин төлә хадһлҗах зөөр авхвидн. Тедү мет бидн Христосла хамдан Энүнә төлә Бурхна хадһлҗах зөөриг бас авхвидн. Кемр бидн Христосла хамдан зовлңган эдлҗәхлә, Энүнлә хамдан туурхвидн.


Ирх туурмҗ


18Маднд үзгдх туурмҗиг ода мана эдлҗәх зовлңла әдлцүлхлә, мана зовлң юмн биш. 19Эврәннь үрдүдән Бурхн үзүлхиг цуг үүдәсн юмс йир икәр күләҗәнә. 20-21Үүдәгдсн юмс цугтан эврәннь седвәрәр биш Бурхна таалар керг уга болв. Зуг цуг үүдәлмүдт үклин үлмәһәс һарх нәәлвр бәәнә. Тиигҗ тедн Бурхна үрдүдтә әдл алдр сулдхвр авх. 22Үүдәсн юмс кевтән ода күртл зовлңдан түңшҗәхиг бидн меднәвидн. Теднә зовлң күүкд һарһҗах өвдкүрлә әдл болна. 23Һанцхн тедн биш Әрүн Сәкүстә бидн бас зовлңгас түңшҗәнәвидн. Бурхн маднд хамгин түрүн белгүдин негнь гиһәд Әрүн Сәкүс өгв. Бурхн маднар үрдүдән кех болн мана цогциг кевтнь сулдхх кем күләһәд бидн түңшҗәнәвидн. 24Эн ицләр бидн авргдвидн. Кемр бидн нәәлҗәх юман үзҗәхлә, Тер нәәлвр болдмн биш. Яһад гихлә, үзҗәх юмндан кен нәәлҗәнә? 25Кемр бидн эс үзҗәх юмндан нәәлҗәхлә, тиигхләрн бидн энүг тесвртәһәр күләҗәнәвидн. 26Мел энүнлә әдл Әрүн Сәкүсн мадн тал дөң болхар ирнә. Яһад гихлә, бидн чидл тату болҗанавидн. Бидн нам яһҗ зальврхан медҗәхшвидн. Болв Сәкүсн мана ормд үгәр келлго, әәһәр Бурхнас сурна. 27Зүркд шинҗлҗәх Бурхн Әрүн Сәкүснә сана меднә. Яһад гихлә, Әрүн Сәкүсн Бурхна таалар Терүнә улсин төлә зальврҗана. 28Бийдән дурта улсла болн күслләнь ирлцҗ дуудгдсн әмтнлә цуг учрсиг Бурхн олзд орулна. 29Урдаснь Эврәннь шүүҗ авсн улсиг Бурхн Көвүнләһән әдл болх гиҗ шиидв. Тиигәд Исус олн ахнр-дүүнр дунд түрүңкнь болв. 30Бурхн шиидсн улсиг дуудв, дуудсн улсан чик седклтәд тоолв, чик седклтәд тоолсн улсан туурулв. 31Энүнә тускар бидн ю келхмб? Кемр Бурхн маднла негн болхла, кен мана өмнәс юм кеҗ чадхмб? 32Бурхн Көвүһән хармнл уга цуг мана төлә Терүгәрн тәкл тәкв. Көвүһән маднд өгсн Бурхн наадкинь кевтнь маднд өгшгой? 33Бурхна шүүҗ авсн улсиг кен гемшәхмб? Бурхн тедниг чик седклтәд тоолв. 34Кен тедниг засглхмб? Тиим күн уга. Яһад гихлә, Христос Исус мана төлә үкәд әмдрсмн, ода Бурхна барун тал бәәнә, мана тускар зальврҗана. 35Христосин дурнас мадниг юн салһхмб? Зовлң эс гихлә харһсн төрий? Көөлһн эс гихлә харһнлһн болвза? Күнд түрү бәәдл, әәмшг эс гихлә үклий? 36Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Чини төлә мадниг өдр болһн ална. Алгдх хөөдлә әдл мадниг тоолна». 37Кемҗән угаһар маднд дурлҗах күүнә күчәр цугтаһинь бидн диилҗәнәвидн. 38-39Үкл чигн биш, җирһл чигн биш, Бурхна элчнр чигн биш, залҗах болн һардҗах сәкүсд чигн биш, өдгә чигн биш, иргч тоот чигн биш, теңгр деер юн чигн биш, һазр дор юн чигн биш, үүдәсн тоотас юн чигн биш, мадниг Бурхна дурнас цугтан салһҗ чадшгог Би лавтаһар меднәв. Эн дуран Бурхн мана Деед Эзн Исус Христосар дамҗулад үзүлв.


### 9


Бурхн болн Терүнә шүүҗ авсн улс


1Би үнндән келҗәнәв, худл келҗәхшв. Яһад гихлә, би Христосин күмбв. Әрүн Сәкүснә залҗах мини седкл, намаг худл эс келҗәхиг лавлҗана. 2Би дегд гейүрҗәнәв. Мини зүркн чилшго зовлңгар дүүрв. 3Ахнр-дүүнриннь төлә, эврәннь төрскн улсин төлә би Христосас салхар седләв. 4Тедн Израилин улс. Бурхн теднәр Эврәннь үрдүд кеһәд, туурмҗан үзүлв. Теднлә Бурхн бооцас батлв, теднд зака өгв. Израилин улс йосндан Бурхнд яһҗ мөргхән меднә. Бурхн теднд олн юм күцәх болҗ келлә. 5Израилин улс алдр өвкнрәс үүдлә. Күүнә уңг-тохмин тускар келхлә, Христос еврей күн бәәсмн. Энтн цугтаг залҗах Бурхн болҗана. Христос мөңкинд тууртха![1] Тиигтхә! 6Бурхна өгсн үг эс күцәгдв гиҗ би келҗәхшв. Юңгад гихлә, Израилин улс цугтан Бурхна шүүҗ авсн улс биш. 7Абрахамин хөөт үйнр цугтан йосндан терүнә үрдүд биш. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтәлм: «Зуг Ицхакин хөөт үйнр чини үйнр болҗ тоолгдх». 8Талданар келхлә экәс һарсн хөөт үйнр Бурхна үрдүд болҗахш. Болв Бурхна өгсн үгәр төрсн үрдүд йосн хөөт үйнр болҗана. 9Бурхн иим үг өглә: «Би хөөтндән иим цагла ирхв, Сарра көвүтә болх». 10Дәкәд келхлә, Ребекин хойр көвүн нег эцктә. Тер мана өвк Ицхак бәәҗ. 11-12Болв икр үрн төртл болн тедн сән, му йовдл һарһтл, Бурхн Ребект иигҗ келв: «Ах күн дү күүнд заргдх». Бурхна күсл Терүнә шүүҗ авлһар дамҗад күцдгәр эннь болв. Терүнә шүүҗ авлһн Яковин болн Эсав йовдлас эклҗәхш, Бурхна дуудврас эклҗәнә. 13Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Би Яковд дурлад, Эсавд дурго болв». 14Тиигхлә бидн ю келхмб? Бурхн чикәр кеҗәхший? Мел уга! 15Мошед эн иигҗ келв: «Хәәрлхәр седсн күүһән хәәрлнәв, сана зовхар седсн күүндән сана зовнав». 16Бурхна шүүҗ авлһн күүнә седвәрәс болн күүнә йовдлмудас учрхш. Зуг Бурхна хәәрлтәр күцәгднә. 17Бурхн Эврәннь Бичгт фараонд иигҗ келҗәнә: «Би чидлән чамар дамҗад үзүлхин төлә мини нериг делкәд меддгәр чамаг Египетин хаана ширә деер суулһв». 18Тиигәд Бурхн хәәрлхәр седсән хәәрлнә, буцдг заңгта кехәр седхләрн буцулна.


Бурхна хәәрлт болн Терүнә ур


19Нанд таднас негнь келх: «Тиигхлә яһад күүг Бурхн гемшәҗәхмб? Терүнә таалла кен сөрүцҗ чадхмб?» 20Бурхнла зүтклдх кемб чи, күн? Шавр сав терүг кесн күүнд: «Чи яһад намаг иимәр кеввч?» – гиҗ келдви? 21Шаврар сав кеҗәх урч күн нег мокар хойр сав кеҗ чадшго: негинь – кееһин төлә, хойрдгчинь – йирин бәәдлин төлә. 22Тиигхлә Бурхнд ууран үзүлх болн чидлән медүлх зөв бәәнү? Зуг зарһинь ууртаһар кех болн алгдх улсиг Бурхн тесвртәһәр дааҗав. 23Бурхнд Эврәннь алдр туурмҗан үзүлх зөв бәәнү? Тер туурмҗарн Терүнә хәәрлт авх әмтнлә хувацв. Бурхн тедниг туурулхар белдв. 24Иигҗ хәәрлт авсн мадниг Бурхн, зуг евреймүд дундас биш нам буру номта улс дундас дуудв. 25Әәлдәч Хөөзин дегтрт Бурхн иигҗ келҗәнә: «Мини биш улсиг – Мини гиҗ келхв. Мини дурго улсиг – Мини дурта улс гиҗ келхв. 26Мини улс бишит гиҗ келхин ормд тедниг әмд Бурхна үрдүд гиҗ келхв». 27Эшья Израилин улсин тускар чаңһар келҗәнә: «Израилин улс теңгсин элсн мет олн болв чигн теднәс зуг зәрмнь авргдх. 28Юңгад гихлә, Деед Эзн һазр деер бәәх улсиг агчмд болн мөңкинд засглх». 29Эшья урднь бас иигҗ келлә: «Кемр теңгрин цергин Деед Эзн мана хөөт үйнриг хадһлсн болхла, тиигхлә бидн цугтан Содом болн Гомора балһсдла әдл болх биләвидн».


Израиль болн Сән Зәңг


30Ода бидн ю келхмб? Бурхна өмн чик седкл зүүхәр эс седҗәсн буру номта улс эврәннь иткләр чик седклтә болв. 31Израилин улс чик седклтә кедг зака хәәһәд олсн уга. 32Яһад эс олҗахмб? Тедн терүг иткләрн биш кергәрн хәәв. Көндлң чолунд тедн бүдрв. 33Эн чолуна тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Сион уул деер би көндлң чолу тәвҗәнәв. Терүнәс көлтә зәрм улс бүдрәд унх. Болв терүнд иткдг күн мел һутагдшго».


### 10


1Ахнр-дүүнр, Израилин улс аврлт автха гиһәд, би әрүн зүркнәсн Бурхнд зальврҗанав. 2Би тедниг бийән йир икәр Бурхнд нерәдсиг герчлҗәнәв, болв теднә нерәдлһн медрләс һарчахш. 3Бурхн яһҗ күүг чик седклтә кедгиг тедн медсмн уга. Энүнәс даву тедн бийән Бурхна өмн чик седклтәд тоолхар седцхәв. Бурхн яһҗ күүг чик седклтә кедгиг евреймүд төртән авсмн уга. 4Иткдг күн болһн чик седклтә болхин төлә Христос Закана көдлмш чиләв.


Күн болһн авргдҗ чадх


5Зака күцәсәрн күн болһн яһҗ чик седклтә болхин тускар Моше иигҗ бичҗ: «Закаг күцәҗәх күн терүгәр әмд бәәх». 6Иткләр күн болһн яһҗ чик седклтә болхин тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Кен теңгрт һархмб? – гиҗ бичә бийәсн сур». (Христосиг теңгрәс һазр деер буулһхин төлә кен тиигәрән һархмб, – гиҗ бичә бийәсн сур.) 7Эс гихлә: «Кен хар йорал уга һазрт буухмб?» (Христосиг үкснә хөөн әмдрүлхин төлә кен хар йорал уга ормд буухмб?) 8Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бурхна үг чини хаҗуд бәәнә. Тер үг чини келнд болн зүркнд бәәнә». Эн үг мана цәәлһҗәх итклин үг мөн. 9Кемр чи, Исус, мини Деед Эзн гиҗ иләр келхлә, кемр Терүг үкснә хөөн Бурхн әмдрүлсиг зүркәрн иткҗәхлә чи авргдхч. 10Юңгад гихлә, зүркәрн иткәд бидн чик седклтә болҗанавидн. Исус мини Деед Эзн гиҗ иләр келсәрн бидн авргдхвидн. 11Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Терүнд иткдг күн мел һутагдшго». 12Иигҗ цугтаднь келгдҗәнә. Юңгад гихлә, евреймүдин болн буру номта улсин хоорнд мел йилһл уга. Бурхн цугтаннь Деед Эзн болҗана. Терүг дуудҗах улсиг Бурхн йир икәр әдслҗәнә. 13Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Деед Эзнә нер дуудҗах күн болһн авргдх». 14Кемр Терүнд эс иткҗәхлә, яһҗ тедн неринь дуудхмб? Кемр Терүнә ном эс соңссн болхла, яһҗ тедн иткхмб? Кемр тер номиг эс цәәлһсн болхла, яһҗ тедн терүг соңсхмб? 15Кемр цәәлһәчнр эс илгәгдсн болхла, тиигхлә яһҗ тер ном цәәлһгдх бәәсмб? Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Сән Зәңг цәәлһҗәх улсин ирлһн ямаран сән!» 16Сән Зәңгиг евреймүд цугтан төрүц авчасмн уга. Әәлдәч Эшья иигҗ келҗ: «Деед Эзн! Мана цәәлһсн номд кен иткҗәнә?» 17Сән Зәңг соңсхла, иткл ирнә. Христосин тускар цәәлһҗ келхлә, күн Сән Зәңгиг соңсна. 18Болв би сурхар седҗәнәв: «Тедн номиг соңсад угай?» Э-э, соңсла. Юңгад гихлә, Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Теднә дун цуг һазрар соңсгдна. Теднә үгмүд һазрин көдә күртл күрнә». 19Тиигхлә би дәкәд нег юм сурхар седҗәнәв: «Израиль энүг медлго бәәсмн болвза?» Моше түрүлҗ хәрү өгнә: «Би таднд йосн биш келн улсар дамҗулад үлү үзүлһ сергәнәв. Би эргү улсар тадна ур босхнав». 20Эшья болхла зөргтәһәр иигҗ келҗәнә: «Эс хәәсн улс Намаг олв. Мини тускар эс сурсн улст Би Бийән үзүлүв». 21Болв Израилин тускар тер иигҗ келҗәнә: «Өдрин туршарт Би соңсдго болн буцдг улс тал һаран дуудҗ суңһв».


### 11


Бурхн Израильд хәәрлтән үзүлҗәнә


1Тиигәд би сурхар седҗәнәв: Бурхн эврә улсан хайви тиигәд? Мел уга. Би эврән Израилин күмб, Бәәньяминә уңг-тохмас Абрахамин хөөт үйв. 2Эклцәснь шүүҗ авсн улсан Бурхн хайсн уга. Израилин улст һундсан Элья Бурхнд келсиг тадн Бурхна Бичгәс меднәлмт. 3«Деед Эзн, тедн чини әәлдәчнриг алв, бәрц тәвдг чини ормиг тедн хамхлв. Би һанцарн үлдв, намаг тедн бас алхар седҗәнә». 4Болв Бурхн терүнд ю келв? «Би бийдән долан миңһн кү үлдәвв. Тедн Баалын өмн сөгдсн уга». 5Тиигәд ода Бурхна цаһан санаһар шүүҗ авгдсн улсин үлдл бәәнә. 6Кемр Бурхн цаһан санаһар әмтиг шүүҗ авсн болхла, тиигхлә тер кесн кергәрнь тиигҗәхш. Кемр Бурхна әмтиг кесн кергәрнь шүүҗ авсн болхла, тиигхлә терүнә цаһан санан үнн цаһан санан болҗ һаршго билә. 7Тиигәд юн болҗахмб? Израилин улс хәәҗәсн юман олсмн уга. Бурхна шүүҗ авсн улс хәәҗәсән олҗ авв, наадксинь Бурхн Эврәннь дуудвриг соңсҗ чаддго кев. 8Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бурхн теднә ухан-седклиг унтулв, нам эндр өдр күртл теднә нүднь юм үзҗәхш, чикнь юм соңсҗахш». 9Давид иигҗ келҗ: «Нәәрлҗәх цагтан тедн бәргдәд хавхд тортха! Тедн унад засгла харһтха! 10Теднә нүднә харань уурад, юм бичә үзтхә! Теднә нурһнь мөңкинд бөгчитхә!»


Буру номта улсин аврлт


11Дәкнәс би сурхар седҗәнәв: Евреймүд бүдрәд унхларн мөңкинд унсн болхви? Уга. Буру номта улс евреймүдиг унснас иштә аврлт авв. Евреймүдт үлү үзүлһ сергәхәр буру номта улс тиигв. 12Евреймүдин бүдрәд унсн бәәдл делкәг байҗаҗ, теднә цөөкн то буру номта улсиг бас тиигҗ, тиигәд кемр евреймүд цугтан аврлтд күрсмн болхла, зөөрнь ямаран ик болх! 13Буру номта улс, ода би таднд келҗәнәв: буру номта улсин апостол болсарн би эврәннь церглтән магтҗанав. 14Тиим юм кехләрн, би эврәннь улсин үлү үзүлһиг сергәһәд, нам зәрмсинь аврҗ чадхв болвза. 15Юңгад гихлә, Бурхн тедниг бийәсн хольҗулсн цагт делкән әмтн Терүнлә эвцлә. Болв Бурхн тедниг орулҗ авхла, юн болх? Эннь үкснәс әмдрҗ һарснла әдл болх. 16Кемр өдмгин түрүн зүсм Бурхнд нерәдгдхлә, өдмг кевтән Бурхнд нерәдгднә. Кемр модна уңг Бурхнд нерәдгдхлә, ацмуднь бас Бурхнд нерәдгднә. 17Асргдҗасн олив модна зәрм ацмуднь хуһрҗ одҗ. Зерлг олив модна ацмуд тер моднд наалдулгдла. Тадн, буру номта улс, тер зерлг олив моднла әдл болҗанат. Ода тадн евреймүдин күч болн байн җирһл хувалцҗанат. 18Тиигәд хамхрсн ацмудыг тадн бичә һазалтн. Яһҗ чи тедниг һазалҗахмбчи? Чи зуг ацнь болҗанач, уңгиг чи асрҗахшч, уңг чамаг асрҗана. 19Ода чи келҗәдг чигн болхич: «Намаг наалдулҗ урһатха гиһәд ацмуд хуһрсмн билә». 20Э, тедн эс итксндән хуһрсн болхла, зуг чи иткләрн эн ормдан үлдҗәнәч. Тиигәд чи бичә карагл, болв ә! 21Бурхн йосн ацмуд хармнсн уга, чамаг хармнх гиҗ санҗанчи? 22Энүнд бидн Бурхн яһҗ цаһан санаһан күртәҗәсиг болн цааҗлсиг үзҗәнәвидн. Килнц һарһсн улсиг Бурхн цааҗлна. Терүнә хәәрлтд чи үлдхлә, Бурхн чамд цаһан санаһан күртәх. Эс гихлә чамаг тер моднас хуһлад авх. 23Кемр йосн олив модна ацмуд оңдарад иткхлә, дәкн тедниг Бурхн наалдулад урһах. Яһад гихлә, Бурхн дәкн тедниг наалдулҗ урһах күчтә. 24Чи эклцәсн авн зерлг моднас хуһлгдҗ авгдлач. Дәкәд болхла, асргдҗасн олив моднд күчәр наалдулгдҗ урһагдлач. Тиигәд йосн ацмудыг эңкр моднднь хәрү наалдулхд йир амр. Бурхн цугтад цаһан санаһан күргҗәнә. 25Ахнр-дүүнр, тадн бийән цецн улст эс тоолшгон төләд, тадниг нуувч медҗ автха гиҗ би санҗанав. Нуувчнь иим: Израилин улс оньдин иткләс хөөһсн уга. Тедн, зуг тоота буру номта улс Бурхнд иртл тиигв. 26Тегәд Израилин улс цугтан авргдх. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Сионас Аврач ирх. Тер Яковин хөөт үйнриг Бурхн уга җирһләс харсх. 27Би теднлә бооца кеһәд, теднә килнцинь тәвҗ өгхв». 28Буру номта улс, таднд олз ортха гиһәд евреймүд Сән Зәңг авсн уга. Тиигәд тедн Бурхна дәәсн болв. Зуг Бурхн евреймүдиг шүүҗ авсар болн теднә өвкнрт үг өгсәр тедн Бурхна улс болҗана. 29Юңгад гихлә, Бурхн эврәннь белгән хәрү авхш, эврән шүүҗ авсан сольхш. 30Урднь тадн, буру номта улс, Бурхиг соңсдго биләт. Зуг ода евреймүд Бурхиг эс соңссар Бурхнас тадн хәәрлт аввт. 31Ода евреймүд Бурхиг соңсҗахш. Зуг тадн хәәрлт авсн учр деерәс евреймүд хәәрлт авх. 32Цуг әмтиг хәәрлхин төлә Бурхн тедниг соңсдго бәәдлд бәрүлв. 33О! Бурхна зөөр ямаран ик! О! Бурхна цецн ухан болн медрл ямаран ик! Терүнә шиидвриг кен цәәлһҗ чадхмб? Терүнә хаалһиг кен медхмб? « 34Деед Эзнә ухаг кен медсмб? Кен Терүнд селвгч болсмб? 35Бурхиг өгцтә болтха гиһәд, кен Терүнд юм өгсмб?» 36Юңгад гихлә, цугтаһинь Тер үүдәлә. Цугтан Терүгәр дамҗад Терүнә төлә бәәнә. Бурхн мөңкинд тууртха! Тиигтхә!


### 12


Бурхнд церглҗәх җирһл


1Тиигәд, ахнр-дүүнр, Бурхна хәәрлтин төлә би таднас сурҗанав. Бийәрн Бурхнд әмд, әрүн болн Терүнд тааста тәкл тәктн. Эннь Бурхнд йосндан цергллһн болҗана. 2Эн делкән му авъясар бичә бәәтн. Болв Бурхнд тана ухаг шинрүлх зөвән өгтн. Тегәд одҗ тадн Бурхна сән, тааста болн күцц таалыг медҗ чадхит. 3Нанд өггдсн белг олзлад би күн болһнд иигҗ келҗәнәв: Өгсн зөвәс үлүһәр эврәннь тускар бичә сан. Болв бийиннь тускар ик санан угаһар ухал. Чамд Бурхна өгсн иткллә ирлцүлҗ бийиннь тускар ухал. 4Күүнә цогцд олн мөчмүд бәәнә. Мөч болһн зүсн-зүүл зааврта. 5Терүнлә әдл бидн олн болсн бийнь Христосла нииләд нег цогц-махмуд болҗанавидн. Бидн нег-негнләһән зүсн-зүүл мөчмүд мет хоорндан залһлдатавидн. 6Маднд Бурхна өгсн хәәрлтлә ирлцүлҗ бидн олн зүсн билг олзлх йоставидн. Чамд Бурхна үг келх белг бәәхлә, эврәннь иткллә ирлцүлҗ Терүг кел. 7Кемр талдан улст нөкд болх билг чамд бәәхлә, нөкд бол. Кемр багш болх билгтә болхла, багшлтха! 8Кемр урмд өгх билгтә болхла, урмд өгтхә. Кемр бәәснәсн хувалцх билгтә болхла, асхрулад хувалц. Кемр һардх билгтә болхла, йир сәәнәр һард. Кемр цаһан седкл һарһх билгтә болхла, байртаһар цаһан седклән һарһ.


Христост иткдг күүнә җирһлин зокъял


9Тана дурн үнн болтха. Хар саната йовдлмудт дурго болтн, сән йовдл цаарандан һарһтн. 10Ахнр-дүүнрлә әдләр нег-негндән дурлтн. Нег-негән күндләд бийәсн үлүһәр үнлтн. 11Бичә залхуртн. Зуг гүҗрҗ көдлтн. Деед Эзнд халун зүркнәсн церглтн. 12Ицлдән тадн байрлтн! Зовлңд тесвртә болтн. Оньдин зальвртн. 13Бурхнд иткдг улс түрү-зүдү бәәхлә, теднлә бәәснәсн хувалцтн. Зуучлҗ йовх улсиг гиичлүләд тоотн. 14Тадниг көөлдҗ йовх улст Бурхн әдс өгтхә гиҗ зальвртн. Дәкәд нег давтад келҗәнәв: Бурхн тедниг бичә харатха, әдс өгтхә гиҗ зальвртн. 15Байрлҗах улсла байрлтн. Уульҗах улсла уультн. 16Күн болһниг йилһлго әдләр бәәтн. Бичә караглҗ деерлктн. Зуг номһн заңгта улсла үүрлтн[2]. Бийән бичә цецн күүнд тоолтн. 17Чолуһар шивсиг – өөкәр шивтн. Әмтн цугтан сән гиҗ келх йовдл һарһтн. 18Кемр арһ бәәхлә, әмтнлә цугталань эвтәһәр бә. 19Үүрмүд минь! Бичә өшә нектн. Бурхн тиим күүг засглтха. Юңгад гихлә, Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә бәәнә: «Би өшәһинь авхв. Күүнә һарһсн буруһин ашар Би терүг засглхув гиҗ Деед Эзн келҗәнә». 20Бурхна Бичгт бичәтәг күцәтн: «Кемр тана өшәтн өлн болхла, хот өгәд цадхтн. Кемр унд уухар седҗәхлә, ундынь кеҗ өгтн. Тиим йовдларн тадн терүнә толһа деер цог цуглулҗанат». 21Хар санан чамаг бичә авлтха! Болв хар санаг сән кергәр диил.


### 13


Йосна туск төр


1Күн болһн шаңһа йоснд соңсхврта болх йоста. Юңгад гихлә, Бурхна зөв уга йосн уга. Бәәсн цуг йосиг Бурхн тогтала. 2Тиигәд йосна өмнәс буцсн күн – Бурхна тогтасна өмнәс буцҗана. Тиим йовдл һарһҗах күн цааҗла харһх. 3Сән йовдл һарһҗах күн биш, хар саната йовдл һарһҗах күн йосна һардачнрас әәнә. Йоснас әәшго седклтәвч? Сән йовдл һарһҗ йов, тиигхлә йосн чамаг буульх. 4Йосна һардач чамд сә кехәр Бурхна зарц болҗана. Кемр чи хар саната йовдл һарһдг болхла, йосна һардачнрас ә. Яһад гихлә, чамаг засглх зөв терүнд бәәнә. Терчнь Бурхна зарц болад, хар саната йовдл һарһсн күүг Бурхна нерн деерәс засглна. 5Чи йосна һардачнриг зуг засглһнас әәһәд биш, болв Бурхнд церглх эврәннь дааврас соңс. 6Тиигәд тадн алван өгнәт. Йос һардҗах улс Бурхна зарцнр болҗана, тедн эврәннь даалһвр күцәҗәнә. 7Теднд өгх зөвтә юмиг өгтн: зүсн-зүүл алв өгтн, тедниг йир икәр күндлтн.


Ахнр-дүүнрин дурна тускар


8Кен чигн күүнд өгцтә бичә болтн. Зуг нег-негндән дурарн өгцтә болтн. Юңгад гихлә, хаҗудк күүндән дуртань зака күцәҗәнә. 9«Гергн залу хойр эврәннь иткл бичә эвдтн», «Бичә ал», «Бичә хулха ке», «Талдан күүнә эдл-ахуд седкл бичә тәв», – эн болн нань чигн зааврмудын һол төрнь иим: «Талдан улст бийләһән әдл дурта бол». 10Талдан улст дурта күн му юм үзүлшго. Талдан улст дурта болсн күн – Зака күцәнә. 11Тадн тиигҗ кех зөвтәт, яһад гихлә, нөөрәсн серх тадна цаг ирсиг меднәт. Деед Эзн иткҗәснәс ода таниг аврх цаг өөрхн бәәнә. 12Сө чилҗ йовна, өдр эклҗ бәәнә. Тиигәд харңһуһин йовдлмуд үлдәһәд, ода герлин зер-зев авий! 13Өдрин герлд бәәх әмтнлә әдл дигтәһәр бәәхмн. Тер төләд буру номта улсин шаҗна нәәрт орхмн биш, согтҗ әрк уухмн биш, цалдң йовдл һарһҗ аля кехмн биш, дәәлдҗ, үлү үзхмн биш. 14Деед Эзн Исус Христосин зер-зев автн. Тадн эврәннь килнцтә бәәдлд оньган өгдгән ууртн. Терүнә му седвәр бичә күцәтн.


### 14


Нег-негән бичә гемшәтн


1Итклдән бат биш күүг тадн иткдг ах гиҗ сантн. Терүнә итклин хәләцин тускар бичә зүтктн. 2Нег күүнә иткл ю болв чигн идх зөв өгнә, талдан күүнә иткл бат биш болад, тер һанцхн темсин хот эдлнә. 3Хотыг йилһвр угаһар иддг күн, тиигҗ эс кеҗәх күүг бийәсн дор гиҗ бичә тоолтха. Зуг темстә хот иддг күн хотыг йилһлго иддг күүг буру һарһҗана гиҗ бичә гемшәтхә. Яһад гихлә, Бурхн хойраһинь орулҗ авчана. 4Талдан Эзнә зарциг гемшәх чи кембвч? Эзнь эврән терүг сәәнәр мууһар көдлсинь йилһх. Тер зарц сәәнәр көдлх, яһад гихлә, Деед Эзн терүнд тиим арһ өгч чадх. 5Нег күүнд талдан өдрмүдәс нег өдр чинртә болҗана. Оңдан күүнд өдрмүд цугтан чигн әдл болх. Күн болһн эврәннь санҗасн санаһан чик гиҗ лавтаһар медтхә. 6Талдан өдрмүдәс нег өдриг чинртә гиҗәсн күн энүгәрн Деед Эзиг күндлҗәнә. Хотыг йилһлго иддг күн Деед Эзиг күндләд тиигнә. Тиим күн хот идсндән Бурхнд йөрәл тәвҗәнә. Темстә хот иддг күн бас Деед Эзиг күндләд тиигнә. Тиим күн Бурхнд бас йөрәл тәвҗәнә. 7Маднас нег чигн күн бийиннь төлә бәәхш, бийиннь төлә үкхш. 8Кемр бидн җирһҗ бәәхлә, Деед Эзнә төлә бәәнәвидн. Кемр үкхләрн бас Деед Эзнә төлә үкнәвидн. Җирһҗ бәәв чигн эс гихлә үкҗ бәәв чигн, бидн Деед Эзнә улс болҗанавидн. 9Яһад гихлә, әмд улсин болн үксн улсин Деед Эзн болхар Христос үкәд әмдрлә! 10Чи темсәр хот кеҗәх күн эврәннь иткдг дүүһән яһад гемшәхмбч? Эс гихлә, хотыг йилһлго эдлҗәх күн яһҗ дүүһән бийәсн дор тоолҗанач? Бидн цугтан Бурхна зарһд зогсхвидн. 11Юңгад гихлә, Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Күн болһн Мини өмн сөгдх, күн болһн Намаг Бурхн гиҗ келх. Энүг Би лавлҗанав гиҗ Деед Эзн келҗәнә». 12Маднас күн болһн Бурхнд эврән тооцаһан өгх. Эврәннь ахнр-дүүнрән килнцд бичә орултн. 13Тер төләд нег-негән гемшәхмн биш. Тадн иигҗ шиидх йоста. Тана иткдг ахнр-дүүнр бүдрәд килнцд ордгоһар тадн бичә му йовдл һарһтн. 14Би Деед Эзн Исуста ниилсн учрас эврән бийәрн бузр юмн уга болдгиг лавта меднәв. Кемр кен негнь ю болв чигн цевр биш гиҗ тоолҗахла, терүнд тернь бузр болҗана. 15Кемр чи хот йилһлго эдлҗәх учрас эврәннь дүүһән һундаҗахла, тиигхләрн дурлҗ кеҗәхшич. Чини эдлҗәх хот дүүһичнь бичә алтха! Яһад гихлә, Христос терүнә төлә үклә. 16Тана сән гиҗ тоолҗасиг талдан улс му келдгоһар бийән сәәнәр бәртн. 17Бурхна йосн мана эдлҗәх хотд, ууҗах унднд бәәхш, чик бәәдлтә, эвтә болн байрта җирһлд бәәнә. Тиим җирһл Әрүн Сәкүсн өгнә. 18Тиигәд Христост церглҗәх күн Бурхнд байр үүдәҗәнә, әмтнәс зөвшәл авчана. 19Тер учрар, бидн эв авч ирх болн нег-негән батлх йовдл оньдин һарһхар седхмн. 20Хотын төлә Бурхна күцәҗәхиг бичә хамхлтн. Хот кевтән цевр. Болв эврән эдлҗәх хотарн талдан күүг килнцд уңһахла чик биш. 21Мах эс идхлә, чаһр эс уухла, дүүһән килнцд уңһах йовдл эс һарһхла чик болҗана. 22Бурхна болн чини хоорндк төр чини итклин төр болтха. Эврән шүүҗ авчасндан бийән эс гемшәҗәх күн буйн кишгтә. 23-26Хот идҗәһәд, эврәннь шиидврән чик угай гиҗ маһдлсн күүг Бурхн зарһла харһулх. Яһад гихлә, терүнә кесн керг иткләс үүдхш. Иткләс эс үүдсн керг килнц болҗана.


### 15


Талдан улст нөкд болтн


1Бидн, итклдән күчтә улс, итклдән бат биш улст түрү-күнд төринь хаһлхд дөң болхмн. Зуг бидн һанцхн бийдән тааста юм кех зөв угавидн. 2Талдан улсин сә хәәҗ, теднә иткл батрахин төлә маднас кен чигн күн теднд тааста юм кех зөвтә. 3Христос бас һанцхн бийдән тааста юм кеҗәсмн уга. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Бурхиг му келҗәсн улсин му үгнь нанд күртв». 4Бурхна Бичгт урднь бичәтә цуг тоот мадниг сурһхин төлә өггдлә. Мадниг тесврәр, урмдар нәәлвртә болтха гиҗ тииглә. 5Тесвр болн урмд өгчәх Бурхн тадниг Исус Христосас үлгүр авад, нег ухан-седклтә болтха гиҗәнә. 6Тегәд тадн ни-негәр, нег дууһар Бурхиг болн мана Деед Эзн Исус Христосин Эцкиг туурулҗ чадхит.


Буру номта улст цәәлһҗәх Сән Зәңг


7Тер учрар Бурхна туурмҗин төлә нег-негнләһән Христос таднла бийән бәрснлә әдләр тадн бийән сәәнәр бәртн. 8Христос Бурхна үнниг үзүлхин төлә, өвкнрт өгсн үгән күцәхин төлә евреймүдин зарц болв гиҗ би келҗәнәв. 9Буру номта улст Бурхна хәәрлт өгсн учрас тедн Бурхиг туурултха гиҗ Христос евреймүдин зарц болв. Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Тер учрар чамаг би буру номта улс дунд туурулхв, чамд магтал дуулнав». 10Бурхна Бичгт бас иигҗ бичәтә: «Тадн, буру номта улс, Терүнә әмтнлә хамдан байрлтн!» 11Бурхна Бичгт бас иигҗ бичәтә: «Тадн, буру номта улс, цугтан Деед Эзиг туурултн! Олн келн улс цугтан Терүг туурултн». 12Эшья иигҗ келҗәнә: «Әмтиг һардхин төлә Ишайин хөөт үй төрәд өсх. Буру номта улс терүнд нәәлх». 13Таднд ицл өгсн Бурхн тана иткләр дамҗад байрар болн эвәр дүүртхә. Тиигәд тана ицл Әрүн Сәкүснә күчәр цаарандан өстхә.


Павелын даалһвр


14Ахнр-дүүнр мини, тадна зүркн сән-сәәхн кергәр дүүрң, таднд цуг медрл бәәнә, тадн нег-негән сурһҗ чадхиг би меднәв. 15Тер бийнь би бас йир зөргтәһәр зәрм сурврмудин тускар келҗәнәв. Би таднд терүнә тускар тодлвр орулҗанав. Иим зөргтә болдгм нанд Бурхн онц билг өглә. 16Намаг буру номта улсин төлә Христосин цергләч болтха гиһәд Бурхн нанд иим белг өглә. Би теднд Бурхна Сән Зәңг цәәлһҗәнәв. Әрүн Сәкүсәр Бурхнд нерәдгдсн буру номта улс Терүнд тәкл мет тааста болтха гиҗәнәв. 17Тиигәд би Христос Исусла ниилсндән Бурхнд церглҗәхәрн бийән буульҗ чадхв. 18Би зөргтә болнав. Буру номта улсиг Бурхна соңсхврт орулхин төлә Христос нанар дамҗад ю кесиг би зуг энүнә тускар келҗ өгнәв. Энүг Тер үгәр болн кергәр, өвәрц йовдлын болн онц темдгин күчәр, Бурхна Сәкүснә күчәр кев. 19Би Ерусалимас Илирик һазр күртл эргндән Христосин туск Сән Зәңг күццднь цәәлһв. 20Христосиг меддго һазрт Сән Зәңг тархах седкл кезә чигн мини күсл болҗана. Зуг бурунь күүнә тәвсн ул деер тосхлт кехәр седҗәхшв. 21Бурхна Бичгт бичәтә: «Терүнә тускар келгдәд уга улст Тер үзгдх, Терүнә тускар соңсад угаднь медгдх».


Рим орх Павелын зура


22Сән Зәңг тархалһна көдлмш кеһәд, би тадн тал ирҗ чадсн угав. 23Ода би эн һазрт эврәннь көдлмшән төгсәвв. 24Олн җилин эргцд тадн тал орхар седҗәсн күслән би Испань орхларн күцәхәр бәәнәв. Таднла харһсарн би байрлхв. Дәкәд цааранднь Испань орхд тадниг дөң болтха гиләв. 25Би ода Ерусалимд бәәх Бурхна улст церглхәр йовҗанав. 26Ерусалимд бәәх Бурхна улс дунд түрү әмтнә төлә Македонь болн Ахьяна улс дем күргхәр шиидҗ. 27Иим йовдл һарһлһн теднд тааста болв. Йосндан болхла, тедн евреймүдт өгцтә болҗана. Юңгад гихлә, евреймүдт буру номта улсла Бурхна әдс хувацв. Тер учрар буру номта улс эврәннь эдл-уушасн евреймүдлә хувалцх зөвтә. 28Эн даалһвр күцәһәд өгсн демиг Ерусалимд өгснә хөөн би Испань орнав. Хаалһдан тадн тал орнав. 29Намаг ирхлә, Христосин әдслт күццднь авхитн би медҗәнәв. 30Ахнр-дүүнр, мана Деед Эзн Исус Христосар болн Әрүн Сәкүснә дурар нанла хамдан мини төлә икәр шунҗ зальвртн гиҗ танас эрҗәнәв. 31Йудьяд Христост иткдго улсас би мөлтрҗ һардгар Ерусалимд мини кех көдлмш тенд бәәх Бурхна улс авдгар зальвртн. 32Тиигәд би тадн тал байртаһар ирхв. Кемр Бурхна таал учрхла, бидн хамдан амрхвидн. 33Эв өгчәх Бурхн цуг таднла бәәтхә. Тиигтхә!


### 16


Эврә мендллһн


1Кеңхерт бәәх иткдг улсин дунд көдлҗәх мана эгч Пөбәг сән үгәр таднла таньлдулхар седнәв. 2Бурхна улсиг тосдг кевәр Деед Эзнә нерн деерәс терүг тосҗ автн. Тер таднас сурҗах тоотднь дөң болтн. Юңгад гихлә, тер олн улст дөңгән күргнә, тер дотр нанд бас күргнә. 3Нанла хамдан Христос Исуст церглҗәх Прискад болн энүнә залу Әкүльд менд келтн. 4Эдн мини төлә әмәрн шордхдан белн билә. Теднд һанцхн би биш, цуг иткдг буру номта улс ханлтан өргҗәнә. 5Теднә герт цуглрдг иткдг улст мини менд бас келтн. Азийд түрүн болҗ Христост итксн мини хәәртә үр Эпәнәтд менд келтн. 6Тана төлә йир икәр көдлсн Марийд мини менд күргтн. 7Нанла хамдан бәрәнд бәәсн мини келн улсин Андраникд болн Юнид менд келтн. Апостолмуд тедниг сәәнәр меднә. Тедн нанас эрт Христост итклә. 8Деед Эзнлә ниилснд мини хәәртә Амплитд менд келтн. 9Маднла хамдан Христост церглҗәх Урбанд болн мини хәәртә үр Стахд менд келүлҗәнәв. 10Әпельд менд келтн. Тер Христост итклтә болсиг цугтан меднә. Аристобулын өрк-бүлд бас менд келтн. 11Мини келн улсин Херодөнд болн Нәркисин өрк-бүлд менд келтн. 12Деед Эзнә төлә көдлҗәсн Трупанад болн Трупосад гидг күүкд улст менд келтн. Деед Эзнә төлә дала көдлмш кесн күндтә Персидад бас менд келтн. 13Деед Эзнә шүүҗ авгдсн Рупд болн мини эк болҗ йовсн терүнә экд менд келтн. 14Би Асуңрытд, Пелегонд, Гермест, Патропд, Гермаст, болн теднлә хамдан хурдг ахнр-дүүнрт менд илгәҗәнәв. 15Пилологд болн Юлид, Нерүст, терүнә дү күүкнд болн Олимпд, теднлә хамдан хурдг Бурхна цуг улст менд келтн. 16Нег-негән әрүнәр үмсҗ мендлтн. Христост иткдг цуг улс таднд менд илгәҗәнә. 17Ахнр-дүүнр, иткдг улсиг салһхар болн тедниг килнцд уңһахар седҗәх улсас саглтн гиҗ би эрҗәнәв. Таднд дасхсн номас тас оңдан ном тедн дасхҗана. Тиим улсас хол йовтн. 18Тиим улс мана Деед Эзн Христост биш эврәннь олз хәәнә. Тедн эгл улсиг әмтәхн зуһу үгәрн меклҗәнә. 19Тадниг соңсхврта улс болсиг цугтан меднә. Энүнә төлә би йир байрлҗанав. Би тадниг юнь чик болҗахиг тодрхаһар үзтхә гиҗәнәв. Му йовдл бичә һарһтн. 20Удл уга эв өгчәх Бурхн эрлгиг тана көл дор үүләд уга кех. Мана Деед Эзн Исусин хәәрлт таднла бәәтхә. 21Нанла хамдан көдлҗәх Тимофей болн мини келн-улсин Луки, Ясон, Сосипатр таднд менд илгәҗәнә. 22Эн бичг Павелын келсәр бичҗәх би, Терт, Деед Эзнлә ниилсндән таднд менд илгәҗәнәв. 23-24Мини герин эзн Гай менд илгәҗәнә. Терүнә герт иткдг улс цуглрна. Тадн балһсна хазн бәрдг Эраст болн ах Куарт менд келүлҗәнә.


Бурхнд магтал!


[(25) Бурхн тадниг батрулҗ чадна. Исус Христосин туск мини цәәлһсн Сән Зәңг энүнә тускар келнә. Медүлсн нуувч энүг бас үзүлҗәнә. Урднь тер нуувчиг Бурхн бултулла. (26) Зуг ода Бурхн, әәлдәчнрин бичсәр, эн нуувчиг медүлв. Цуг келн-улс Бурхнд итктхә, Терүг соңстха гиҗ мөңк Бурхна зәрлгәр эн нуувч секгдв. (27) Һанцхн цецн Бурхн Исус Христосар дамҗад мөңкиндән тууртха! Тиигтхә!]


## Тәәлвртә толь


АЛВ ЦУГЛУЛДГ КҮН – Римин орн-нутгин көрңгд, Палестинд алв цуглулдг бәәрн цергләч күн. Римин йосна буру номта улсла сән бәәдг цергләчнрт евреймүд дурго бәәҗ, яһад гихлә, тиим бәәдл Заканла ирлцҗәсмн уга. Дәкәд цергләчнр ахлачнрин төлә бәәрн улсас мөңг цуглулҗ авад үлүһинь бийдән үлдәдг бәәҗ.

АПОСТОЛ – Исусин шүүҗ авад дахач болн нөкд кехәр седсн 12 сурһульчнрин негнь. Шин Бооцанд Павелын болн талдан христианмудын тускар бас тиигҗ келгднә. Эн үг элч гиҗ орчулгдна.

АХ ГЕЛҢ – Бурхна Закаһар зуг ах гелң зәрм йослл күцәх зөвтә чигн. Үлгүрнь, эн күн һол сүмин хамгин әрүн орм эзлнә.

АХ ГЕЛҢГҮД – политическ чинртә, ик тоомсрта еврейин гелңгүд. Ах гелңгүдин кесгнь Ик Хургин гешүд бәәҗ. Исусин цагт тедн цугтан гишң нег цөөкн нойн зәәсңгә өрк-бүләс һарсмн чигн.

ӘӘЛДӘЧНР – Бурхна үгиг соңсад, әмтнд терүг күргдг улс. Бурхиг күндлх, Терүнә таал күцәх, өөрхн әмтндән дурлх, хар сана һарһлго бәәх дуудврмуд әәлдәчнр кедг чигн. Еврейин әәлдәчнр бийәрн дамҗад Бурхна келсиг бичҗ авдг бәәҗ. Исусин цагт әәлдәчнрин дегтрмүд, тедн дунд Христос төрхәс урд VIII зун җилд Эшьяна дегтр евреймүдт таасгдг бәәҗ. Христос төрхәс урд IX зун җилд бәәсн Элья, дегтрмүд эс үлдәв чигн, әәлдәчнр дунд йир ик күндтә күүнд тоолгдҗ йовҗ. Бурхиг эс күндлдг хааг тер илткәд, кесг өвәрц юмарн туурҗ йовсмн. Малакья гидг талдан әәлдәчнрин зәңглсәр делкән җирһл уга болхин өмн Элья һазр деер ирх йоста бәәсмн.

ӘРҮН ДЕГТРМҮД – евреймүдин күндлдг бурхн-шаҗна туск дегтрмүд. Эннь Закан, әәлдәчнрин дегтрмүд, Псалмуд болн нань чигн дегтрмүд болҗана.

БААЛЬ-ЗЕБҮЛЬ – еврей келәр эрлгин нерн.

БЕМБӘ ӨДР – еврей улст эн өдр әрүн өдрт тоолгдна. Эн өдриг кевтнь Бурхнд нерәдәд, көдлмш кедго чигн. Тер улсин долан хонгин шин өдр нарн суухла эклнә. Тегәд басң өдр нарн суух кемәс авн бембә өдр нарн суутл цугтан көдлмш кедго бәәҗ. Исусин цаг иртл еврейин Закана багшнр бембә өдрт ямаран көдлмш кеҗ болшгог йилһнә. Бемб өдр евреймүд хурлд хурад мөргүл кеһәд, әрүн дегтр умшдг бәәҗ.

БООЦАН – әмтнә хоорндк зөвшәрлһн, эс гихлә, Бурхн күн хойран хоорндк, эс гихлә, Бурхн баг улсин хойран хоорндк зөвшәрлһн. Бурхн Ноах Абрахам хойрла бооца кев. Хуучн Бооцанд ик зууднь Мошена цагт Бурхна болн Израилин улсин хоорнд болсн зөвшәрлтин тускар келгдҗәнә.

БУРУ НОМТА УЛС – Исусин цагт буру номта улс гиҗ евреймүдиг биш, наадк әмтиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, тер цагт зуг евреймүд Бурхна өгсн Зака меддг бәәҗ.

ГЕЛҢГҮД – Ерусалимд бәәх һол сүмд церглҗәх улс. Еврей улсин шаҗар гелңгүдин һол кергнь Бурхнд тәкл тәклһн болҗана. Закаһар тедн Мошена һарлцсн дү көвүн Ахарона хөөт үйнр гелң болх йоста чигн. Гелңгүд 12 багд хувагдна. Баг болһн һол сүмд җилд хойр дәкҗ неҗәһәд долан хонгт көдлдг бәәҗ.

ҺОЛ СҮМ – Ерусалимд бәәх әрүн нертә һол сүм. Евреймүд зуг тенд тәкл тәкдг бәәҗ, дәкәд нәәрин өдрмүдт хурдг бәәҗ. Һол сүм түрүн болҗ евреймүдин хан Соломон маниг төрхәс урд 10-гч зун җилд тосхҗ. Исусин цагт тосгдсн һол сүмиг евреймүдин хан алдр Херод бәрҗ. Тер һол сүмиг бүсләд галерей тосхҗ. Тегәд терүнә эргмдк һазриг тер кесг әңгд хуваҗ. Һол сүмин галерейд олн улс хурдг бәәҗ. Исусин тааһад келсәр, терүг әмдрснә хөөн мана цагт 70-гч җилмүдт һол сүмиг Римин улс хамхлҗ, тер цагас авн тер шинәс босхгдад уга.

ДАВИД – Йуда әәмгә Израилин хамгин туурсн хан. Бурхнд нерәдсн дууна дегтр бичсн автормудин негнь тер бәәҗ. Давид Бурхна таал күцәдг бәәҗ. Бурхн терүгинь өөдән ачлад, терүнә хөөт үйнр мөңкинд Израилин хаад болх гиҗ үгән өгч. Цуг делкәг чикәр һардх күн Давидин хөөт үй болх гиҗ еврей улсин әәлдәчнр тааҗ келҗәсмн.

ДАВИДИН КӨВҮН – Тиигҗ Христосиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, евреймүдин иткләр тер Давид хаана хөөт үй болх зөвтә бәәҗ.

ЗАКАН – Библин кезәңк хуучн тавн дегтр. Тер дегтрмүдт делкән үүдәлтин тускар, Бурхна ду соңссн, Терүнә таал күцәҗ йовсн түрүн чик седклтә әмтнә тускар келгдҗәнә. Цааранднь еврей келн улс үүдснә тускар, Бурхн тедниг Египетд ялчнрин көдлмшәс яһҗ сулдһсна болн Палестинад теднд һазр һарһҗ өгснә тускар бичәтә. Дәкәд тер дегтрмүдт кезәнә еврей келн улст Бурхна өгсн зааврмуд бәәнә. Эннь 10 һол зааврмуд, бас олн бәәдлин туск болн авъясмудин туск олн зокалмуд болҗана. Тегәд тер тавн дегтр Закан гидг нертә бәәсмн. Еврей улсин бурхн-шаҗнд Закан хамгин күндтә бәәҗ, терүнд бичәтә зааврмудыг болн зокалмудыг эрк биш күцәх кергтә болдг. Заканд бәәх һол зааврмуд Бурхн Мошеһар дамҗад өгч. Моше евреймүдиг Египетәс авч һарч. Тер учр деерәс тер Закан Мошена Закан гиҗ келгдҗәнә.

ЗАКАНА БАГШНР, НОМ ЦӘӘЛҺӘЧНР – Закаг сәәнәр меддг, терүг әмтнд цәәлһҗ өгдг улс. Эн баахн баг әмтиг Исусин цагт евреймүд икәр күндлдг бәәҗ.

ЗИЛОТМУД – грек келнәс эн үг харч улс гиҗ орчулгдна. Евреймүдин бурхн-шаҗна болн политическ баг улс эврәннь шаҗан буру номта улсин үлмәһәс харсад, Римин йоснас эврә улсан дәәллдәд сулдххар седҗәсмн. Исусин 12 апостолмудын негнь – Шимон Кананья гидгнь тер багд орҗасн чигн болх.

ИК ХУРГ – еврей улсин Ик Хургт шаҗнд өөрхн 70 күн ордг бәәҗ. Тер Хург һанцхн политическ төрмүд хәләх биш, зарһин шиидвр чигн һарһдг бәәҗ. Исусин цагт Ик Хургин шиидвр Римин йосна улс батлхла, тиигәд одҗ чинртәд тоолдг бәәсмн. Римин улс евреймүдин шаҗиг басхар седдго бәәсмн, теднә Ик Хургла сән бәәцхәҗ.

КЕРЧЛҺН – залу күүнә әмнә үзүр керчлһн. Бурхн еврей улс хойран хоорнд кегдсн Бооцанас иштә Синай уул деер залу киистә күн болһн тиим авъяс күцәх зөвтә бәәсмн. Шиңкән һарсн үрнд нәәмдгч өдртнь керчлһ кедг бәәҗ. Исусин цагт тер өдрләнь тиим үрнд нер өгдг бәәсмн.

КИЛНЦТӘ ҖИРҺЛ ҮЛДӘЛҺН – Бурхна өмн эврәннь килнцән медәд, урдк җирһлиннь бәәдлән хайх.

КҮМНИ КӨВҮН – иигҗ Исус бийән мел нерәднә. Энүнә чинрин тускар цугтан тал-талдан келцхәнә. Негдвәр Хуучн Бооцанд әәлдәч Даниэлын дегтрт эн күн теңгрә болҗ һарна. Делкән җирһлин бәәдл чилхлә, Бурхн терүнд әрүн нер, туурмҗ болн йос өгх. Энүгәрн күүнәс һарсн үрн Мошена бәәдлтә. Хойрдвар болхла, еврей келәр терүг күн гиҗ йирдән келнә. Кемр Исус эн үгиг иим учртаһар келдг бәәсмн болхла, тер күн юуһарн чигн әмтнәс йилһрҗәхш, хамгин түрүнд зовлңла харһад зовдгар, үкләрн тиим.

ЛЕВИХН – эн улс гелңгүд эс болв чигн, Бурхиг көгҗмд орулад туурулдг, мал тәкл тәклһнд белддг болн нань чигн көдлмш һол сүмд кедг бәәҗ. Терүнәс нааһар тедн Зака дасад, олн улс дунд багшнр болҗ йовдг бәәҗ. Иим көдлмш зуг Израилин улсин 12 тохма үйнрин нег өвк күн кех зөвтә бәәсмн. Тер күн Левин хөөт үрн болх бәәсмн. Терүнә нерәр левинхн гиҗ келцхәдг болв.

ЛУ – хуучна тууҗин аң. Зәрмдән энүг моһа гиҗ келәд, эрлгин дүртә кенә (Апокал. 12:3 – 13:4; 20:2–3).

МЕДӘТНР – Шин Бооцанд олн зүсн һурвн баг әмтн медәтнр гиҗ нерәдгднә. 1) Сән Зәңгс медәтнр – еврей улсин шаҗна нүүрт йовх әмтн. Теднә зәрмснь Ик Хургин гешүд болҗ йовсмн. 2) Апостолмудын үүлдврин 11–21 бөлгүдт медәтнр – христианмудын чонҗин цергләчнр. Тедн чонҗин көдлмш һардҗах улс. 3) Апокалипсис гидг дегтрт медәтнр – Бурхна зарһд орлцҗах 24 көгшәс.

МАЦГ БӘРХ – Бурхн шаҗна керг күцәхин төлә цаг зуур хот эдлдго чигн.

ПАРШМУД – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн шаҗна заллт бәәҗ. Тедниг әмтн тевчдг бәәҗ. Эврән бурхн-шаҗна үлмәд бәәсәрн ик сана зүүдг, йир дигтә-тагта улс чигн.

ПЕСАХ – Еврей улсин хамгин чинртә нәр. Мошена һардврар Египетин ялчас сулдсн евреймүд санлан кеҗ нәәрлдг бәәҗ. Энүг җил болһн апрель сарла кенә. Песах өдр нәәрин хот кехәр хурһ шишлң алдг бәәҗ.

ПСАЛМУД – грек келәр дуд гиҗ орчулгдна. Иим нерәдлтәһәр Хуучна Бооцанд евреймүдин бурхн-шаҗна 150 дуд барлгдҗ. Эдн шишлң дегтрт орҗ. Кесг дуунд үкләс аврсн Бурхнд ханлт өрггдҗәнә, талдан дуунд Терүнә күчн болн дурн үзүлгдҗәнә, эс гихлә дөң сурсн зальврлһн чигн бәәнә.

РАЙ (БУРХНА САД) – Хуучн Бооцана цагт болхла, өңгрснә хөөн чик седклтә күүнә сүмсн Христосиг ирәд теднә төлә үкхиг тенд күләдг бәәрн.

СУРҺУЛЬЧ – Шин Бооцанд Кирсләч Йохана болн Христосин дахч йовх, теднә ном сурчах улс сурһульчнр гиҗ нерәдгдҗәнә.

ТАМ – Шин Бооцанд эн үгиг грек келнәс орчулхла, үкснә хөөн күүнә тустг орм болҗана.

ТӘВДГЧ ӨДР ГИДГ НӘР – Буудя цуглулдг цага нәәриг евреймүд тәвдгч өдр гиҗ нерәднә. Тер нәәриг Песахин хөөн тәвдгч өдрлә кедг бәәҗ.

ТӘКЛ ТӘКДГ ОРМ – Закаһар заагдсн евреймүдин тәкл тәкдг орм. Исусин цагт һол сүмин хашад бәәх тәкл тәкдг ормд сетрә мал алдг бәәҗ.

ТОС ТҮРКХ – олив модна тос толһа деер буһшас ивтрәх. Терүгәрн кү күндлҗәхән медүлҗәнә, эс гихлә, дааврта көдлмшт шиидҗәнә. Хаадудыг ширә деер сулһхла, әмтн теднә толһад тос түркдг бәәҗ, тегәд тедниг тос түркүлсн гиҗ нерәддг бәәҗ. Бурхна шүүҗ авад Аврач болн Деед Эзн болтха гиҗ шиидсн күүнә нерн Христос, грек келәр болхла – «тос түркүлсн».

ХАР СӘКҮСН – әмтнд хорлтан күргдг сәкүсн. Эннь эрлгин элч болн цергләч болҗана.

ХРИСТОС – (еврей келәр Мешиях. Эн үг «тос түркүлсн», эс гихлә, «Бурхна шүүҗ авсн» күн болҗана). Бурхна илгәсн күн. Закан болн әәлдәчнр гидг дегтрмүдт Терүнә ирхин тускар урдаснь медәд келгдҗәсмн. Исусин цагт евреймүд Христосиг ирхиг күләҗәсмн. Тер тедниг Римин йоснас сулдхад, Бурхна орн-нутг бүтәх гиҗ иткҗәлә.

ХУРЛ – бемб өдр болһн евреймүд хурлд цуглрад әрүн дегтрмүд умшад, мөргцхәнә. Исусин цагт евреймүдин бәәсн балһсн болһнд хурлмуд бәәҗ. Тедн хурхларн кен чигн күн әрүн дегтрәс тасрха умшад, дәкәд терүгән цәәлһәд өгх, эс гихлә, сурһдг бәәҗ.

ЦАДУКМ – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн бурхн-шаҗна зөвәр тоомсрта заллт. Кесг цадукмуд Ик Хургин гешүд бәәҗ, тедн дунд ах гелңгүд чигн йовҗ. Тедн паршмудла әдл Зака эвдлго күцәдг бәәҗ. Болв паршмудас йилһрҗ цадукмуд талдан әрүн дегтрмүд, әәлдәчин дегтрмүд күндлдго бәәҗ. Үксн күн әмдрхиг тедн иткҗәсмн уга. Яһад гихлә, терүнә тускар Заканд мел келгдҗәхш.

ЭРЛГ – Бурхна дәәсн, Терүнә өмнәс сөрдг му йорта элч.

ИСКӘЛГО БОЛҺСН ҺУЙРИН НӘР – Песахин хөөн долан хонгтан кедг нәр. Эн нәәрин өдрмүдт давсн угаһар, исклго болһсн нимгн һуйр иддг бәәҗ.

ЯСАТА КҮН – күүкд кү бичә медтхә гиһәд ясгдсн залу күн. Кезәнә тиим улс хаана бәәшңд көдлдг чинртә әмтн бәәҗ. Тегәд эс ясгдв чигн, тиим көдлмштә күүг тер үгәр нерәддг бәәҗ.

Орс Синодалин Орчуллһн болн Нестле-Аланд гиҗ нерәддг экн бичг хойрин хоорндк йилһвр


Матьясин бичсн Сән Зәңг


— Мат. 5:22 — Зуг Би таднд келҗәнәв, ахдан хара зөңдән уурлсн күн зарһд тусхмн.

Мат. 5:44 — Би болхла таднд иигҗ келҗәнәв: өшәтндән дурта болтн, тадниг харасн әмтиг йөрәтн, таднд дурго әмтнд сә кетн, тадниг өөлүлдг болн көөдг әмтнә төлә зальвртн.

Мат. 6:13 — Яһад гихлә, Тана йосн, күчн болн туурмҗ мөнкиндән. Тиигтхә.

Мат. 8:28 — Гергесин гидг орн-нутгур

Мат. 11:19 — Зуг Бурхна цецн ухан терүнә үрдүдәрнь цевргднә.

Мат. 15:39 — Магдалена һазрт

Мат. 17:21 — Хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ көөдмн.

Мат. 18:11 — Яһад гихлә, Күмни Көвүн геедрсн юмиг хәәҗ олад аврхар ирсмн.

Мат. 19:9 — Би болхла, таднд келҗәнәв: күүнә залута дерән эс негдүлсн авальтаһан салад, талдан герг авсн залу күн күүнә авальта дерән негдүлнә. Залутаһан салсн гергиг буулһҗ авсн күн хууль-йосар кеҗәнә, – гиҗ Исус келв.

Мат. 20:16 — Дуудгдснь олн, шүүҗ авгдснь цөн.

Мат. 23:14 — Ном цәәлһәчнр болн паршмуд басл зовлңган эдлхит! Белвсн күүкд улсин гер-малынь идәд бәәҗ, күүнә чирә хәләлдәд кесгтән зальврдг төләд тадн хойр чирәтнр болҗанат. Энүнәс көлтә тадн ик зарһла харһхит.


Маркин бичсн Сән Зәңг


Марк. 3:29 — Зуг тер күн мөңк зарһла харһх.

Марк. 5:1 — Гадарин гидг нертә һазрур

Марк. 6:1 — Үнн гиҗ келҗәнәв: Зарһин өдрт тер балһснд Содом болн Гомора гидг балһсдас даву кучр болх.

Марк. 6:20 — Херод терүг соңсад дала юм кев, болв бахмҗтаһар соңсдг билә.

Марк. 9:29 — Тиим хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ эс көөхлә, талданар көөҗ болшго.

Марк. 9:44,46 — Тенд тедниг иддг хорхань үкхш, һалнь унтрхш.

Марк. 9:49 — Ямаранчн тәкл давсар давслгдх.

Марк. 10:24 — Байн зөөрт нәәлдг күүнд Бурхна орн-нутгт орхднь ямаран күчр.

Марк. 11:26 — Кемр тадн күүнә геминь эс тәвхлә, тана теңгрин Эцктн бас тана килнцитн тәвшго.

Марк. 15:28 — Өшәтә улсин тоод орсмн гисн Бурхна Бичгин үгнь күцгдв.


Лукан бичсн Сән Зәңг


Лук. 6:1 — Песахин хойр өдрт, түрүн бемб өдр Исус цаһан буудя тәрсн һазрин өөгүр йовҗ, сурһульчнрнь цаһан буудян толһас таслҗ авад һарарн үүлҗ идцхәв.

Лук. 10:1 — Энүнә хөөн Исус дәкәд далн сурһульчнриг шүүҗ авад, хошадар Бийәсн өмн илгәв.

Лук. 17:36 — Хойр күн кеер бәәх: негнь авгдх, дарукнь үлдәгдх.

Лук. 23:17 — Байрин өдрин төлә тер нег күүг түүрмәс сулдхх кергтә бәәдг санҗ.


Йохана бичсн Сән Зәңг


Иох. 5:4 — Яһад гихлә, Деед Эзнә элч цаг цагтан өөдм һазрт бууҗ ирәд усинь көндрәдг бәәҗ, болв усн көндрдг цагт уснд орсн күн ямаран гемд эзлдвч эдгддг бәәҗ.

Иох. 9:8 — Хам-хоша бәәсн әмтн, терүг сохр болсинь үзсн әмтн сурцхав.


Апостолмудын йовдлмуд


Деян. 8:37 — Пилип болхла терүнд келв: «Кемр үнн седкләрн иткҗәхлә кеҗ болҗана». Тер хәрүднь: «Исус Христос Бурхна Көвүн болдгт иткҗәнәв», – гив.

Деян. 12:25 — Бар-Наба Шаул хойр Ерусалимд даалһвран күцәчкәд, Антиох тал хәрү ирв.

Деян. 15:20 — Теднд бичг бичх зөвтәвидн. Бичгтән тедниг шүтәдүдт нерәдсн хотас бичә идтн, боогдад үксн малын мах, цус бичә амстн, учрх хууляс бийән саглтн, бийдән кех седдго юмиг әмтнд бичә кетхә гиһәд бичхмн.

Деян. 15:34 — Зуг Силаг тенд үлдәх кергтә гиҗ шиидцхәв. (Йуда болхла Ерусалимд хәрҗ ирв.)

Деян. 24:7 — Зуг Лисий гидг миңһн цергин ахлач ик күчәрн терүг мана һазрас булаҗ авад чам тал илгәв.

Деян. 28:29 — Терүг тиигҗ келхлә, Йудья улс хоорндан ик зүтклдәд һарад йовҗ одцхав.


Христост иткдг Римин улст илгәсн бичг


Рим. 8:1 — Тегәд килнцтә седвәрн биш Сәкүсәрн Христос Исусла негдҗ бәәдг улсиг ямаранчн гемшәх юмн уга.

Рим. 11:6 — Кемр керг-үүләрн болхла, тер хәәрлт биш. Эс тиигхлә, керг керг болҗ бәәхш.

Рим. 14:6 — Кемр күн өдрмүд эс йилһхлә, Деед Эзнә төлә йилһхш.


Христост иткдг Көринтин улст илгәсн негдгч бичг


1Кор. 3:4 — «Би Аполынв» гиҗ келхләрн, тадн килнцтә седвәрәр бәәдг улсла әдл болҗахшвт?


Христост иткдг Калосин улст илгәсн бичг


Кол. 4:15 — Нумпанад, терүнә герт цуглрдг хурлд нанас менд келтн.


Евреймүдт илгәсн бичг


Евр. 9:11 — Болв ирх сәәһин ах гелң болҗ Христос ирсмн.


Йохана бичсн негдгч бичг


1Иох. 5:7-8 — Яһад гихлә, һурвн герч теңгрт бәәнә: Эцк, Үг болн Әрүн Сәкүсн. Эн һурвн нег юмна тускар герчлҗәнә. Һурвн герч һазр деер бәәнә: Сәкүсн, усн болн цусн.


Йудан бичсн бичг


Иуд. 23 — Наадксинь һалас һаргҗ әәлһҗ авртн, зуг әәлһәд иләр келтн.


Апокалипсис


Отк. 20:14 — Эн хойрдгч үкл мөн.

Отк. 22:14 — Терүнә зааврмуд күцәснь буйн кишгтә.

һазрин Зургуд — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн


Христосин цагин Рим орн-нутг


Исус Христосин цагин Пелестин


Исус Христосин цагин Ерусалим


Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн

Христосин цагин Рим орн-нутг — Христосин цагин Рим орн-нутг

Исус Христосин цагин Пелестин — Исус Христосин цагин Пелестин

Исус Христосин цагин Ерусалим — Исус Христосин цагин Ерусалим

Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура — Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

[1]

9:5 - Оңданар орчулхла: Цугтаг залҗах Бурхн мөңкинд тууртха!

[2]

12:16 - Талданар орчулхла: Зуг хар көдлмш бас кетн.